Şilotoraks

Şilotoraks, akciğer ile göğüs duvarı arasındaki ince boşlukta şilus adı verilen sütümsü görünümlü bir sıvının birikmesi durumudur. Şilus, bağırsaklardan emilen yağların lenf sistemi içinde taşındığı özel bir sıvıdır ve normalde göğüs kafesinin içinden geçen büyük bir lenf damarı olan duktus torasikus aracılığıyla dolaşıma katılır. Bu damarın çeşitli nedenlerle hasar görmesi ya da tıkanması durumunda lenf akışı plevral boşluğa sızar ve nefes darlığından göğüs ağrısına kadar uzanan tablolar ortaya çıkar.

Görece nadir görülen bu durum, son yıllarda göğüs cerrahisi ameliyatlarının artması, kanser tanılarının daha sık konulması ve yenidoğan yoğun bakım hizmetlerinin gelişmesiyle birlikte daha çok karşımıza çıkmaktadır. Şilotoraks; beslenme bozukluğu, bağışıklık sistemi zayıflığı ve solunum yetersizliği gibi ciddi sonuçlara yol açabildiğinden erken fark edilmesi büyük önem taşır. Bu yazıda şilotoraksın kimlerde görüldüğünden tanı sürecine, olası komplikasyonlardan doktora başvuru zamanına kadar pek çok konu sade bir dille ele alınmaktadır.

Kimlerde Görülür?

Şilotoraks, her yaş grubunda görülebilen ancak belirli risk gruplarında çok daha sık karşılaşılan bir tablodur. Yenidoğan bebeklerde doğuştan gelen lenfatik sistem bozuklukları, doğum sırasında yaşanan zorlanmalar veya kalp ile büyük damarlara yönelik ameliyatlar sonrasında ortaya çıkabilir. Özellikle erken doğan bebeklerde lenf damarlarının yapısal olgunlaşmasını tamamlamamış olması, plevral boşluğa şilus sızmasını kolaylaştıran bir etmen olarak öne çıkar.

Erişkinlerde en sık karşılaşılan grup ise göğüs içi ameliyat geçiren hastalardır. Yemek borusu cerrahisi, akciğer kanseri ameliyatları, kalp damar girişimleri ve omurga cerrahisi sırasında duktus torasikusun yaralanma riski bulunur. Lenfoma başta olmak üzere bazı kanser türlerinin lenf damarlarını sıkıştırması ya da içine yayılması da bu hastalarda şilotoraks riskini belirgin biçimde artırır. Tüberküloz, sarkoidoz ve bazı paraziter hastalıklar da daha az sıklıkta sebep arasında yer alır.

Bunların dışında ağır travma geçirenler, yüksekten düşme veya trafik kazası sonrası göğüs bölgesinde sıkışma yaşayanlar da risk altındadır. Lenfanjiyoleiomiyomatozis gibi nadir akciğer hastalıkları, doğuştan lenfatik malformasyonlar ve bazı bağ dokusu hastalıkları olan bireylerde de şilotoraksa rastlanabilir. Bu nedenle altta yatan kronik hastalığı olan kişilerin yeni ortaya çıkan nefes darlığı şikayetlerini hafife almaması gerekir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Şilotoraksın belirtileri büyük ölçüde plevral boşlukta biriken sıvının miktarına ve biriken sürenin uzunluğuna bağlıdır. Erken evrede şikayetler oldukça siliktir; hafif bir göğüs sıkışması, derin nefes alırken rahatsızlık veya merdiven çıkma gibi efor gerektiren durumlarda nefes nefese kalma ilk uyarılar arasındadır. Bu dönemde hastalar genellikle yorgunluğu yoğun iş temposuna ya da mevsim geçişlerine bağlayarak hekime başvuruyu erteleyebilir.

Sıvı miktarı arttıkça nefes darlığı belirginleşir, dinlenirken bile soluk almakta zorlanma ortaya çıkabilir. Yatar pozisyonda artan nefes darlığı, geceleri uykudan uyandıran öksürük ve göğüs ağrısı sıkça eşlik eden bulgulardır. Bazı kişilerde hızlı kilo kaybı, halsizlik, sık tekrarlayan enfeksiyonlar ve cilt altında ödem gibi belirtiler de gelişir. Bunun nedeni şilus içindeki yağ, protein ve lenfositlerin uzun süre vücut dışına kaybolmasıdır.

Yenidoğanlarda tablo biraz daha farklı seyreder. Doğumdan kısa süre sonra başlayan hızlı soluma, beslenme güçlüğü, ciltte morarma ve büyüme geriliği önemli ipuçlarıdır. Travma veya ameliyat sonrası gelişen şilotorakslarda ise göğüs tüpünden gelen sıvının ilk birkaç gün berrak olup sonrasında sütümsü renge dönmesi tanı koydurucu bulgular arasındadır. Bu görünüm değişikliği özellikle hastanın katı gıdalara geçtiği dönemde belirginleşir.

• Giderek artan nefes darlığı ve hızlı soluma
• Yatar pozisyonda belirginleşen rahatsızlık
• Açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik
• Kuru ya da hafif balgamlı öksürük
• Göğüste baskı hissi ve dolgunluk
• Sık tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları

Nedenleri Nelerdir?

Şilotoraksın nedenleri genel olarak travmatik ve travmatik olmayan kaynaklar şeklinde iki başlık altında ele alınır. Travmatik nedenlerin başında göğüs içi ameliyatlar sırasında duktus torasikusun yaralanması gelir. Yemek borusu kanseri cerrahisi, akciğer rezeksiyonu, kalp ve büyük damar girişimleri ile omurga ameliyatları lenf damarının seyri üzerinde bulunduğundan kazara hasar verilme riski taşır. Trafik kazaları ve yüksekten düşme gibi künt göğüs travmalarında da omurganın ani hareketi lenf damarında yırtılmaya yol açabilir.

Travmatik olmayan nedenler arasında en sık görüleni lenfoma başta olmak üzere kanserlerdir. Tümör kitlesinin duktus torasikusu doğrudan basıya alması veya içine yayılması, lenf akışını bloke ederek sıvının plevral boşluğa yönlenmesine neden olur. Akciğer, meme ve mide kanserleri gibi farklı yerleşimli tümörler de benzer mekanizmayla şilotoraksa sebep olabilir. Bu hastalarda altta yatan kanserin kontrol altına alınması, şilotoraksın yönetiminde belirleyici bir unsurdur.

Enfeksiyonlar, sarkoidoz, tüberküloz ve filaryazis gibi paraziter hastalıklar lenfatik sistemde tıkanıklık yaratarak benzer tabloya yol açar. Doğuştan gelen lenfatik anomaliler, lenfanjiyoleiomiyomatozis, üst toplardamarda tromboz ve siroz gibi karaciğer hastalıkları diğer önemli nedenler arasında sayılabilir. Bazı hastalarda ise yapılan tüm araştırmalara karşın belirli bir neden bulunamaz ve idiyopatik şilotoraks olarak adlandırılır.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı süreci her zaman ayrıntılı bir hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlar. Hekim; nefes darlığının başlangıç zamanını, eşlik eden hastalıkları, geçirilmiş ameliyatları, travma öyküsünü, beslenme alışkanlıklarını ve kilo değişimini sorgular. Fizik muayenede akciğerlerin alt bölümünde solunum seslerinin azalması, perküsyonla matlık alınması ve göğüs hareketlerinde asimetri saptanabilir. Bu bulgular plevral sıvı varlığı açısından önemli ipuçları sunar.

Görüntüleme yöntemlerinin başında akciğer grafisi gelir. Grafide plevral boşlukta sıvıya bağlı görünüm dikkat çeker; ancak sıvının niteliği bu yöntemle anlaşılamaz. Bilgisayarlı tomografi, sıvının miktarını, yerleşimini ve eşlik eden kitle veya lenf bezi büyümelerini ayrıntılı biçimde gösterir. Ultrasonografi ise yatak başında uygulanabilirliği nedeniyle özellikle yoğun bakım hastalarında tercih edilir. Lenfanjiyografi ve manyetik rezonans lenfografi gibi özel teknikler, duktus torasikustaki kaçak noktasını ortaya koymada değerli bilgiler verir.

Kesin tanı, göğüs duvarından ince bir iğne ile sıvının alınması olan torasentez işlemiyle konur. Elde edilen sıvının sütümsü görünümü ilk uyarıdır; laboratuvarda trigliserid düzeyinin 110 miligramın üzerinde bulunması ve şilomikron varlığının gösterilmesi kesin tanı sağlar. Ayrıca hücre sayımı, protein düzeyi, kültür ve sitolojik incelemeler altta yatan nedenin aydınlatılmasına yardımcı olur. Gerekli durumlarda lenf bezi biyopsisi ve tümör belirteçleri de değerlendirme kapsamına alınır.

• Akciğer grafisi ve toraks bilgisayarlı tomografisi
• Ultrasonografi ile sıvı miktarının değerlendirilmesi
• Torasentez ve sıvının laboratuvar incelemesi
• Lenfanjiyografi veya manyetik rezonans lenfografi
• Altta yatan nedene yönelik kan tahlilleri

Komplikasyonlar Nelerdir?

Şilotoraks zamanında fark edilip uygun şekilde yönetilmediğinde pek çok ciddi sonuca yol açabilir. Birikim arttıkça akciğerin genişleme alanı daralır ve solunum yetersizliği gelişebilir. Bu durum özellikle yaşlı hastalarda, kalp yetersizliği bulunan bireylerde ve yenidoğanlarda yaşamı tehdit edici boyutlara ulaşabilir. Oksijen düzeyindeki düşüş; baş dönmesi, bilinç değişiklikleri ve dudaklarda morarma gibi acil müdahale gerektiren bulgularla kendini gösterir.

Uzun süreli şilus kaybı, beslenme açısından önemli sorunlara neden olur. Şilus içerdiği yağlar, yağda eriyen vitaminler, proteinler ve elektrolitler nedeniyle vücut için değerli bir sıvıdır. Plevral boşluğa sürekli kaçan bu sıvının drenajla dışarı alınması, kilo kaybına, kas erimesine, ödeme ve genel halsizliğe yol açar. Çocuklarda büyüme geriliği, erişkinlerde ise yara iyileşmesinde gecikme ve sık tekrarlayan enfeksiyonlar bu sürecin sık karşılaşılan yansımalarıdır.

Şilus içindeki lenfositlerin sürekli kaybı, bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve enfeksiyonlara yatkınlığın artmasına yol açar. Plevral boşlukta uzun süre kalan sıvı, zaman içinde mikrobik enfeksiyon gelişimine zemin hazırlayabilir ve ampiyem adı verilen iltihaplı sıvı birikimine dönüşebilir. Tekrarlayan girişimlere bağlı plevranın kalınlaşması, akciğerin tam genişleyememesi ve kronik solunum yetersizliği de uzun vadede karşılaşılabilen tablolar arasındadır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Giderek artan bir nefes darlığınız varsa, özellikle son haftalarda merdiven çıkarken, hafif eforla ya da yatar pozisyonda soluk almakta zorlanıyorsanız bu durumu ertelemeden değerlendirin. Açıklanamayan kilo kaybı, sürekli yorgunluk, gece terlemeleri ya da göğüste dolgunluk hissi gibi şikayetler eşlik ediyorsa göğüs hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir. Bu belirtiler farklı hastalıklarda da görülebilir; ancak şilotoraks gibi tabloların erken aşamada saptanması süreç açısından önemlidir.

Yakın zamanda göğüs içi bir ameliyat geçirdiyseniz veya ciddi bir göğüs travması yaşadıysanız, sonraki günlerde ortaya çıkan nefes darlığı, ateş, beslenme bozukluğu ya da göğüste yeni gelişen rahatsızlık duygusu için mutlaka hekiminizi arayın. Lenfoma, akciğer kanseri ya da yemek borusu kanseri gibi bir hastalık nedeniyle takip altındaysanız, yeni eklenen solunum şikayetlerini hafife almayın. Bu durumlarda erken değerlendirme, tedavi planının yeniden gözden geçirilmesi açısından belirleyici olabilir.

Çocuğunuzda hızlı soluma, beslenme güçlüğü, ciltte morarma veya beklenenden yavaş kilo alımı gözlemliyorsanız zaman kaybetmeden bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurun. Yenidoğanlarda şilotoraks tablosu sessiz ilerleyebildiği için ailenin gözlemi son derece önemlidir. Aniden gelişen şiddetli nefes darlığı, bilinç değişikliği, dudaklarda morarma ya da göğüs ağrısı durumunda ise en yakın acil servise başvurmanız gerekir.

Son Değerlendirme

Şilotoraks, lenf sıvısı olan şilusun plevral boşlukta birikmesiyle ortaya çıkan ve solunum, beslenme ile bağışıklık sistemini doğrudan etkileyebilen bir tablodur. Nedenleri çok çeşitli olduğundan değerlendirme süreci ayrıntılı bir öykü alımı, görüntüleme yöntemleri ve plevral sıvının laboratuvar incelemesini birlikte gerektirir. Erken evrede fark edilen olgular uygun yaklaşımlarla belirgin biçimde iyileşir; ancak gecikmiş olgularda solunum yetersizliği, beslenme bozukluğu ve enfeksiyon gibi ciddi sonuçlar gündeme gelebilir.

Koru Hastanesi Göğüs Hastalıkları bölümünde uzman hekimlerimiz, şilotoraks gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.