Özofagus Kanseri

Özofagus kanseri, yemek borusunun iç yüzeyini döşeyen hücrelerden kaynaklanan ve sinsi seyredebilen bir kanser türüdür. Yemek borusu, ağızdan mideye uzanan yaklaşık 25 santimetre uzunluğunda kaslı bir kanaldır ve yutulan lokmaları ritmik kasılmalarla mideye taşır. Bu organda gelişen tümörler, başlangıçta belirgin bir şikayete neden olmadığı için pek çok kişi hastalığı geç fark eder. Yutma sırasında hissedilen takılma duygusu çoğu zaman ilk uyarı işareti olarak ortaya çıkar ve bu nokta dikkate alınmadığında tablo ilerleyebilir.

Dünya genelinde sindirim sistemi kanserleri arasında önemli bir yer tutan özofagus kanseri, son yıllarda erken tanı yöntemlerinin gelişmesi ve görüntüleme tekniklerindeki ilerlemeler sayesinde daha erken evrelerde yakalanabilmektedir. Hastalığın seyri; tümörün hücresel tipine, yerleşim yerine, evresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirgin farklılıklar gösterir. Yaşam alışkanlıkları, beslenme düzeni ve kronik reflü gibi etkenler hastalığın gelişiminde belirleyici rol oynar. Bu nedenle risk faktörlerinin bilinmesi ve şüpheli belirtilerde gecikmeden değerlendirme yapılması büyük önem taşır.

Kimlerde Görülür?

Özofagus kanseri, genellikle 55 yaş üzerindeki bireylerde daha sık karşılaşılan bir hastalıktır. Erkeklerde görülme sıklığı kadınlara kıyasla yaklaşık üç ila dört kat daha fazladır. Bu farkın temel nedenleri arasında sigara ve alkol kullanımının erkek nüfusta tarihsel olarak daha yaygın olması, ayrıca bazı mesleki maruziyetlerin erkeklerde sık görülmesi sayılabilir. Yine de kadınlarda da hastalığın ortaya çıkma ihtimali yadsınamaz ve son yıllarda yaşam tarzı değişiklikleri nedeniyle bu fark giderek azalmaktadır.

Uzun süreli gastroözofageal reflü hastalığı (mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması) bulunan kişiler, özofagus kanseri açısından önemli bir risk grubunu oluşturur. Mide asidinin yemek borusunun alt kısmındaki hücrelere uzun yıllar boyunca temas etmesi, bu bölgede Barrett özofagusu adı verilen ve kanser öncüsü kabul edilen değişikliklere yol açabilir. Bu hastaların düzenli aralıklarla endoskopik takip altına alınması, hücresel değişikliklerin erken aşamada saptanması bakımından gereklidir.

Aşırı sıcak içeceklerin sık tüketildiği bölgelerde yaşayan kişiler, turşu ve tütsülenmiş gıdaları yoğun biçimde tüketenler, obeziteyle mücadele eden bireyler ve daha önce baş-boyun bölgesinde radyoterapi almış hastalar da risk altındadır. Akalazya (yemek borusunun alt ucunun gevşeyememesi) ve plummer-vinson sendromu gibi nadir görülen rahatsızlıklarda da hastalık riski artar. Ailesinde sindirim sistemi kanseri öyküsü bulunan kişilerin de bu konuda daha dikkatli olması beklenir. Ayrıca insan papilloma virüsü (HPV) ile ilişkili bazı enfeksiyonların skuamöz hücreli özofagus kanseri açısından kolaylaştırıcı rol oynayabileceği konusunda yayınlar mevcuttur.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Özofagus kanserinin en sık karşılaşılan ilk şikayeti disfaji yani yutma güçlüğüdür. Hasta önce katı gıdaları yutarken zorlanmaya başlar, hastalık ilerledikçe yumuşak yiyecekler ve nihayetinde sıvılar da güçlükle geçer. Bu durum kişinin yemek yeme alışkanlığını değiştirmesine, lokmaları daha küçük parçalara bölmesine ve uzun süre çiğnemesine yol açar. Pek çok hasta başlangıçta bu zorluğu boğaz ağrısına ya da geçici bir tahrişe bağlasa da şikayet sebat ettiğinde durum farklı bir anlam kazanır.

İstem dışı kilo kaybı, hastalığın bir diğer dikkat çekici bulgusudur. Hasta normal beslenme alışkanlığını sürdürmeye çalışsa bile yutma güçlüğü nedeniyle yeterli kaloriyi alamaz ve birkaç ay içinde belirgin bir zayıflama meydana gelir. Bunun yanında göğüs kemiğinin arkasında hissedilen yanma, baskı ya da batıcı tarzda ağrı, lokma takılması hissi ve süreğen öksürük tabloya eşlik edebilir. Bazı hastalarda yutkunduktan sonra yiyeceklerin geri gelmesi (regürjitasyon), ağızda ekşi tat hissedilmesi ve sık tekrarlayan hıçkırık atakları gözlenir.

Tümörün ses tellerine giden siniri etkilemesi durumunda ses kısıklığı ortaya çıkabilir. Bu bulgu, hastalığın komşu yapılara ilerlediğine işaret eden ciddi bir uyarı işaretidir. Kan tükürme (hemoptizi), koyu renkli dışkı veya halsizlikle seyreden kansızlık tablosu da hastalığın sonraki evrelerinde karşıya çıkar. Bazı hastalarda boyunda lenf bezi büyümeleri ya da nefes darlığı şikayetleri eşlik edebilir. Şikayetlerin sinsi başlaması ve yavaş ilerlemesi, hastaların hekime başvurmasında gecikmelere neden olabilmektedir. Tükürük artışı, ağızda kötü koku ve göğüs içinde dolgunluk hissi de daha az sıklıkla bildirilen bulgular arasındadır.

• İlerleyici nitelikte yutma güçlüğü ve lokma takılması hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı ve iştahta belirgin azalma
• Göğüs kemiği arkasında yanma, baskı veya batıcı ağrı
• Süreğen ses kısıklığı ve inatçı öksürük
• Yutkunma sonrası gıdaların geri gelmesi ve sık hıçkırık

Nedenleri Nelerdir?

Özofagus kanserinin gelişiminde tek bir nedenden söz etmek mümkün değildir. Hastalık, genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin uzun yıllar boyunca bir arada etkileşmesi sonucunda ortaya çıkar. Yemek borusunun iç yüzeyini döşeyen hücrelerde tekrarlayan hasar ve onarım döngüleri, hücresel düzeyde DNA değişikliklerine zemin hazırlar. Bu değişikliklerin birikmesi, hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına ve tümör oluşumuna yol açar. İşte bu nedenle yemek borusunu sürekli tahriş eden faktörlerin uzaklaştırılması önleyici sağlık açısından gereklidir.

Sigara ve alkol kullanımı, özofagus kanserinin en bilinen ve değiştirilebilir risk faktörleri arasında sayılır. Sigara dumanındaki yüzlerce kimyasal madde yutulduğunda yemek borusu mukozasına doğrudan temas eder ve hücresel hasara yol açar. Alkolün özellikle yüksek dereceli olanları, mukoza bariyerini zayıflatarak diğer zararlı etkenlerin kolayca hücrelere ulaşmasına neden olur. Bu iki etken bir araya geldiğinde risk katlanarak artar. Tütün ürünleriyle alkolün birlikte kullanımının yemek borusu hücreleri üzerindeki yıkıcı etkisi bilimsel çalışmalarda açıkça gösterilmiştir.

Kronik reflü hastalığı ve bu zeminde gelişen Barrett özofagusu, adenokarsinom tipi özofagus kanseri için en önemli risk faktörleri arasında yer alır. Mide asidinin yıllarca yemek borusuna geri kaçması, hücrelerin yapısal olarak değişmesine ve bağırsak hücrelerine benzer bir görünüm kazanmasına neden olur. Bu metaplazi tablosu zamanla displaziye ve kansere dönüşebilir. Obezite, beslenme alışkanlıkları, çok sıcak içeceklerin sürekli tüketimi, taze sebze meyve tüketiminin azlığı, nitrozaminden zengin tütsülenmiş ve tuzlanmış gıdaların yoğun kullanımı da hastalığın oluşumuna katkı sağlayan etkenler arasında yer alır.

Bazı kalıtsal sendromlar da özofagus kanseri riskini artırabilir. Tylosis (avuç içi ve ayak tabanında deri kalınlaşması ile seyreden nadir genetik hastalık) tanısı alan kişilerde yaşam boyu skuamöz hücreli özofagus kanseri riski belirgin biçimde yüksektir. Daha önce baş-boyun veya akciğer bölgesinde kanser öyküsü bulunan hastalarda ikincil bir özofagus tümörü gelişme olasılığı genel nüfusa göre artar. Çevresel kirleticiler, bazı endüstriyel maruziyetler ve uzun süreli sıvı düşük dereceli yanıkların da risk havuzuna katkıda bulunduğu düşünülmektedir.

Tanı Nasıl Konulur?

Özofagus kanseri tanısında en değerli yöntem üst sindirim sistemi endoskopisidir. İnce ve esnek bir tüpün ucuna yerleştirilmiş kamera yardımıyla yemek borusunun iç yüzeyi doğrudan görüntülenir. Hekim, mukozada şüpheli bir alan saptadığında aynı işlem sırasında biyopsi alarak doku örneğini patoloji incelemesine gönderir. Mikroskobik değerlendirme kanserin varlığını ve hücresel tipini netleştirir. Skuamöz hücreli karsinom ve adenokarsinom olmak üzere iki ana histolojik tip vardır ve tedavi yaklaşımları bu sonuca göre şekillenir.

Tanı doğrulandıktan sonra hastalığın yaygınlığını belirlemek üzere evreleme tetkikleri yapılır. Bilgisayarlı tomografi (kesitsel görüntüleme yöntemi), boyun, göğüs ve karın bölgesindeki olası yayılımları ortaya koyar. Endoskopik ultrasonografi, tümörün yemek borusu duvarındaki derinliğini ve çevre lenf bezlerindeki tutulumu ayrıntılı biçimde gösterir. PET-BT incelemesi ise tüm vücuttaki metabolik olarak aktif odakları saptayarak uzak organ yayılımı olup olmadığı konusunda bilgi sağlar.

Bazı hastalarda baryumlu özofagus grafisi adı verilen radyolojik tetkik de uygulanabilir. Hasta baryumlu sıvı içtikten sonra çekilen filmlerde yemek borusundaki darlıklar, doluş kusurları ve yapısal bozukluklar değerlendirilir. Solunum yollarına yakın yerleşimli tümörlerde bronkoskopi incelemesi ile soluk borusunun ve bronşların tümörden etkilenip etkilenmediği araştırılır. Tanı sürecinde laboratuvar testleri, kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyon değerlendirmeleri ile beslenme durumu da göz önünde bulundurulur. Tüm bu bulguların birlikte değerlendirilmesi, hastaya özel bir yol haritası çizilmesini sağlar.

• Üst sindirim sistemi endoskopisi ve biyopsi alınması
• Bilgisayarlı tomografi ile bölgesel ve uzak yayılım taraması
• Endoskopik ultrasonografi ile duvar derinliği değerlendirmesi
• PET-BT incelemesi ile metabolik aktif odakların saptanması
• Gerekli durumlarda bronkoskopi ve baryumlu grafi tetkikleri

Komplikasyonlar Nelerdir?

Özofagus kanserinin en sık görülen komplikasyonlarından biri yutma güçlüğünün ilerlemesine bağlı beslenme yetersizliğidir. Hasta yeterli besin alamadığı için kısa sürede kilo kaybeder, kas kütlesi azalır ve genel direnci düşer. Bu durum tedavi sürecini de olumsuz etkiler. Beslenme desteği amacıyla bazı hastalarda damar yoluyla ya da ince bir tüp aracılığıyla mideye doğrudan besin verilmesi gerekebilir. Beslenme uzmanları, hastanın günlük kalori ve protein ihtiyacına göre özel programlar planlar.

Tümörün ilerlemesi durumunda yemek borusunda tıkanma, kanama ve komşu organlara fistül oluşumu gibi ciddi tablolar gelişebilir. Soluk borusuyla yemek borusu arasında oluşan anormal bağlantılar, yutulan gıdaların akciğerlere kaçmasına ve tekrarlayan zatürre tablolarına neden olur. Bu durum hem yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürür hem de tedavinin daha karmaşık hale gelmesine yol açar. Hekim, gerekli gördüğü durumlarda stent (yemek borusunu açık tutan metal kafes) yerleştirilmesini önerebilir.

Lenf bezleri, karaciğer, akciğer ve kemikler özofagus kanserinin sık yayılım gösterdiği bölgeler arasındadır. Uzak organ tutulumu ortaya çıktığında hastalığın seyri değişir ve tedavi yaklaşımı da farklılaşır. Bunun yanında uygulanan tedavilere bağlı yan etkiler de göz önünde bulundurulması gereken durumlardır. Kemoterapi sırasında bulantı, halsizlik ve kan değerlerinde değişiklik; radyoterapi sırasında yutma sırasında ağrı, mukoza tahrişi ve cilt değişiklikleri görülebilir. Bu yan etkiler düzenli takip ve destek tedavileriyle kontrol altına alınır. Cerrahi tedavi uygulanan hastalarda anastomoz kaçağı, akciğer enfeksiyonları ve ses teli felci gibi erken dönem komplikasyonlar da ekip tarafından yakından izlenir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Yutma sırasında lokmaların takıldığını hissettiğinizde, özellikle bu şikayetiniz birkaç haftadan uzun süredir devam ediyorsa zaman kaybetmeden bir hekime başvurmalısınız. Başlangıçta katı gıdalarla ortaya çıkan zorluk, ilerleyen dönemde yumuşak yiyeceklerde ve sıvılarda da hissedilmeye başladığında durum daha da öncelik kazanır. Bu tablo basit bir boğaz tahrişiyle açıklanamayacak kadar süreğen ise mutlaka değerlendirme yaptırmanız gereklidir.

Açıklanamayan kilo kaybı, sürekli halsizlik, göğüs kemiği arkasında yerleşmiş ağrı ve sebat eden ses kısıklığı da hekime başvurmanız için önemli işaretlerdir. Reflü şikayetleriniz uzun yıllardır devam ediyorsa ve son zamanlarda karakter değiştirmişse, kullandığınız ilaçlara yanıt azalmışsa veya yeni eklenen şikayetler varsa endoskopik değerlendirme yaptırmanız beklenir. Kan tükürme, koyu renkli dışkılama ya da ağızdan kan gelmesi gibi belirtiler ise acil tıbbi başvuru gerektirir.

Ailesinde özofagus kanseri öyküsü bulunan, uzun yıllar sigara ve alkol kullanmış, Barrett özofagusu tanısı almış kişilerin şikayet beklemeden düzenli aralıklarla takip programına dahil olmaları yararlıdır. Erken evrede yakalanan özofagus kanserlerinde tedavi seçenekleri daha geniş, sonuçlar daha olumludur. Bu nedenle risk grubunda yer alıyorsanız belirti çıkmasını beklemeden bir uzmanın görüşünü almanız önerilir. Düzenli kontroller, olası hücresel değişikliklerin erken aşamada saptanmasını sağlar.

• Üç haftadan uzun süren yutma güçlüğü ve lokma takılması
• Beslenme alışkanlığı değişmediği halde belirgin kilo kaybı
• Süreğen ses kısıklığı ve nedeni açıklanamayan inatçı öksürük
• Karakter değiştiren ya da ilaca yanıt vermeyen reflü şikayetleri

Son Değerlendirme

Özofagus kanseri, erken dönemde belirgin şikayet vermeyen ancak ilerleyen evrelerde yutma güçlüğü ve kilo kaybı gibi ciddi bulgularla kendini gösteren bir hastalıktır. Risk faktörlerinin bilinmesi, sigara ve alkol gibi değiştirilebilir alışkanlıkların uzaklaştırılması, kronik reflünün uygun şekilde takip edilmesi ve şüpheli şikayetlerde endoskopik değerlendirmenin geciktirilmemesi hastalığın erken aşamada yakalanmasına olanak tanır. Doğru zamanda atılan adımlar tedavi sürecinin başarısını belirgin biçimde etkiler.

Koru Hastanesi Tıbbi Onkoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, özofagus kanseri gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.