İnteratriyal Septum Anevrizması

İnteratriyal septum anevrizması, kalbin sağ ve sol kulakçığı arasındaki ince zar yapıdaki duvarın (interatriyal septum) bir bölümünün cep gibi sarkıp gevşek biçimde sağa sola hareket etmesi durumudur. Bu yapısal özellik bazen doğuştan gelir, bazen de fetal dönemde tamamen kapanmayan bir alanın zayıf kalmasıyla ortaya çıkar. Çocuklarda yapılan kalp ultrasonografilerinde sıkça karşılaşılan bulgulardan biri olup pek çok olguda herhangi bir şikayet yaratmaz. Ancak bazı çocuklarda eşlik eden delikler, ritim sorunları veya farklı kalp yapı farklılıkları nedeniyle takip ve değerlendirme önem kazanır.

Aileler için bu tanıyı duymak başlangıçta endişe verici olabilir. Oysa interatriyal septum anevrizması tek başına bulunduğunda büyük çoğunlukla iyi seyirli bir tablodur. Yine de septumun hareketliliği, üzerinde küçük bir delik (PFO ya da ASD) bulunup bulunmaması ve çocuğun genel kalp fonksiyonları bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Çocuk kardiyoloji uzmanları, bu küçük yapısal farklılığın çocuğun günlük yaşamına, oyun temposuna veya gelecekteki sağlığına nasıl yansıyacağını ayrıntılı incelemelerle ortaya koyar.

Kimlerde Görülür?

İnteratriyal septum anevrizması, toplumda görece sık karşılaşılan bir yapısal farklılıktır. Yapılan ekokardiyografi çalışmalarında çocukların ve erişkinlerin yaklaşık yüzde iki ile beşinde tespit edildiği bildirilmektedir. Yenidoğan döneminde rutin kalp muayenesi sırasında üfürüm duyulan bebeklerde veya başka bir nedenle çekilen ultrasonografide rastlantısal olarak fark edilebilir. Bu nedenle aileler çocuklarına bu tanı konulduğunda büyük bir hastalık tablosuyla karşılaştıkları izlenimine kapılmamalıdır.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen tablonun bir bölümü, anne karnındaki dolaşım düzeninin doğum sonrasında yavaş kapanmasıyla ilgilidir. Anne karnında interatriyal septumda foramen ovale adı verilen doğal bir açıklık bulunur ve doğumdan sonra bu alanın kapanması beklenir. Kapanma sürecinde septumun ilgili bölgesi daha gevşek kalırsa zaman içinde hareketli bir cep oluşabilir. Erken doğan bebeklerde ve düşük doğum ağırlıklı yenidoğanlarda bu durum biraz daha sık görülebilir.

Ailede doğuştan kalp yapı farklılığı öyküsü bulunan çocuklarda interatriyal septum anevrizmasına rastlanma sıklığı bir miktar artabilir. Down sendromu gibi bazı genetik tablolarda eşlik eden septum farklılıkları daha sık gözlenir. Ayrıca yapısal kalp problemleri olan kardeşi olan çocuklarda kontrol amaçlı yapılan kalp ultrasonografilerinde bu bulgunun ortaya çıkması mümkündür. Bu nedenle aile öyküsü dikkatle sorgulanan önemli bir başlıktır.

Cinsiyet açısından kız ve erkek çocuklar arasında belirgin bir fark bildirilmemektedir. Spor yapan çocuklarda ya da sık bayılma şikayeti olan adolesanlarda yapılan kalp incelemelerinde de rastlantısal olarak saptanabilir. Migren benzeri baş ağrıları olan veya geçici nörolojik belirtiler yaşayan çocuklarda neden araştırılırken interatriyal septum anevrizmasının saptanması da klinikte karşılaşılan durumlardandır.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

İnteratriyal septum anevrizması çoğu çocukta hiçbir belirti vermez. Tanı genellikle başka bir nedenle yapılan kalp muayenesi sırasında ya da rutin pediatrik kontrollerde duyulan hafif bir üfürüm üzerine ortaya çıkar. Çocuk gün içinde aktif, neşeli ve oyun temposuna uyumludur. Bu sessiz seyir, ailelerin tabloyu kabullenmesini kolaylaştırır ancak hekim kontrollerinin aksatılmaması gerekir.

Eşlik eden bir atriyal septal defekt (kulakçıklar arası delik) bulunan çocuklarda bazı bulgular zamanla belirginleşebilir. Bunlar arasında çabuk yorulma, koşarken nefes darlığı, akranlarına göre daha düşük efor kapasitesi, sık geçirilen üst solunum yolu enfeksiyonları ve büyüme hızında hafif yavaşlama sayılabilir. Bebeklerde beslenirken duraksama, terleme ve kilo alımında yavaşlama gibi belirtiler de dikkat çekici olabilir.

Daha büyük çocuklarda ve adolesanlarda çarpıntı, kalbin düzensiz attığı hissi, baş dönmesi veya nadiren bayılma görülebilir. Septumun belirgin biçimde hareketli olduğu olgularda ritim bozuklukları biraz daha sık gözlenebilir. Bazı çocuklarda ise migren benzeri baş ağrıları ya da geçici görme bulanıklığı gibi nörolojik şikayetler, septum üzerindeki küçük bir açıklıktan geçen mikroembolilerle ilişkilendirilebilir.

Bulguların hafif ya da değişken olması nedeniyle aileler çocuklarındaki küçük işaretleri kolayca atlayabilir. Akran grubundan farklılaşan bir yorgunluk, oyun sırasında sık mola verme isteği, dudak çevresinde ara sıra solukluk veya hafif morarma gibi belirtiler hekimle paylaşılmalıdır. Bu işaretler her zaman ciddi bir soruna işaret etmez ancak değerlendirme açısından yol göstericidir.

Nedenleri Nelerdir?

İnteratriyal septum anevrizmasının altında yatan en temel etken, fetal dönemdeki kalp gelişiminin doğal bir parçası olan septum oluşum sürecinin tamamlanma biçimidir. Anne karnında kalbin dört odacığı gelişirken septumlar belli aşamalarla şekillenir. Bu aşamalardan birinde dokunun gevşekliği veya kapanma hızındaki küçük farklılıklar, ileride hareketli bir septum bölgesinin ortaya çıkmasına zemin hazırlar.

Genetik yatkınlığın bu tabloda önemli bir yeri olduğu düşünülmektedir. Ailede doğuştan kalp yapı farklılığı bulunan bireylerin çocuklarında interatriyal septum anevrizmasına daha sık rastlanması bu görüşü destekler. Bazı kromozomal farklılıklarda ve sendromik tablolarda septum dokusunun yapısal özellikleri değişebilir. Bağ dokusu hastalıkları gibi sistemik durumlar da septum esnekliğini etkileyen etkenler arasında sayılır.

Çevresel etkenler de göz ardı edilmemelidir. Anne karnındaki dönemde geçirilen bazı enfeksiyonlar, gebelikte kullanılan belirli ilaçlar veya kontrolsüz seyreden kronik hastalıklar fetal kalp gelişimini etkileyebilir. Bunlar tek başına interatriyal septum anevrizmasının doğrudan nedeni olmasa da kalp yapısındaki küçük farklılıkların sıklığını artıran etkenler arasında değerlendirilir. Gebelik öncesi ve sırasında düzenli sağlık takibi bu açıdan değerlidir.

Doğum sonrasında foramen ovale denilen küçük açıklığın kapanma süreci de tabloyu şekillendirir. Bu açıklık normalde yaşamın ilk aylarında kapanır. Kapanma sırasında septum dokusunun gevşek kalması, üzerinde küçük bir cep oluşmasına yol açabilir. Bazı çocuklarda bu cep yıllar içinde küçülebilir, bazı çocuklarda ise mevcut yapısı korunmaya devam eder. Sürecin seyri çocuktan çocuğa değişiklik gösterir.

Tanı Nasıl Konulur?

İnteratriyal septum anevrizması tanısında temel yöntem ekokardiyografi adı verilen kalp ultrasonografisidir. Ağrısız ve radyasyonsuz olan bu incelemede çocuğun göğüs duvarına yerleştirilen bir sonda aracılığıyla kalbin tüm odacıkları, kapakları ve septumun hareketleri ayrıntılı biçimde görüntülenir. Septumun belirgin biçimde sarkıp salınması, üzerinde delik bulunup bulunmaması ve kalbin diğer bölümlerinin yapısı bu inceleme sırasında değerlendirilir.

Tanı sürecinde ayrıntılı bir öykü alınması ve fizik muayene büyük önem taşır. Hekim çocuğun büyüme verilerini, beslenme alışkanlıklarını, oyun temposundaki değişiklikleri ve ailede doğuştan kalp problemi öyküsü olup olmadığını sorgular. Dinleme sırasında duyulan üfürümün özellikleri, kalp seslerinin niteliği ve nabzın değerlendirilmesi ön tanıya yön verir. Bu bilgiler ileri incelemelerin yönlendirilmesinde belirleyici unsurdur.

Bazı olgularda ekokardiyografi tek başına yeterli bilgi sağlamayabilir. Özellikle septum üzerindeki küçük bir açıklığın varlığını netleştirmek için renkli Doppler ve kabarcık çalışması (bubble study) gibi ek yöntemler kullanılır. Adolesan yaş grubunda göğüs içinden yapılan transözofageal ekokardiyografi daha ayrıntılı görüntüleme imkanı sunabilir. Bu tetkikler kesin tanı sağlar ve tedavi planlamasında yol göstericidir.

Tanı sürecine elektrokardiyografi (EKG) ve gerektiğinde ritim Holter izlemi de eklenebilir. EKG kalbin elektriksel iletim düzenini gösterir ve eşlik eden ritim bozukluklarının saptanmasında kullanılır. Holter incelemesi yirmi dört saat boyunca kalbin atışlarını kaydederek ara sıra ortaya çıkan ritim farklılıklarını yakalamayı sağlar. Tüm bu yöntemlerin birlikte değerlendirilmesi çocuğun durumunun bütüncül biçimde anlaşılmasını destekler.

• Transtorasik ekokardiyografi: Tanının temel basamağı olan ağrısız görüntüleme
• Renkli Doppler ve kabarcık çalışması: Septumdan geçişlerin değerlendirilmesi
• Elektrokardiyografi (EKG): Ritim ve iletim sorunlarının taranması
• Yirmi dört saatlik Holter izlemi: Aralıklı ritim bozukluklarının yakalanması
• Transözofageal ekokardiyografi: Seçilmiş olgularda ayrıntılı görüntüleme

Komplikasyonlar Nelerdir?

İnteratriyal septum anevrizmasının komplikasyonları büyük ölçüde eşlik eden bulgularla ilişkilidir. Septumun yalnızca hareketli olduğu, üzerinde herhangi bir açıklık ya da delik bulunmadığı olgularda ciddi komplikasyon riski oldukça düşüktür. Bu çocukların büyük bölümü sorunsuz biçimde büyüyüp gelişir ve günlük yaşamlarında belirgin bir kısıtlama yaşamazlar. Yine de yıllık kontroller değerli bir takip aracıdır.

Eşlik eden atriyal septal defekt bulunan olgularda zaman içinde kalbin sağ tarafında genişleme, akciğer damarlarında basınç artışı ve sağ kalp yüklenmesi gibi sorunlar gelişebilir. Bu süreç yıllar içinde efor kapasitesinde belirgin azalmaya ve kalp yetmezliği belirtilerine yol açabilir. Erken dönemde fark edilen ve uygun şekilde yönetilen olgularda bu komplikasyonların önüne büyük ölçüde geçilebilir.

Septum üzerindeki küçük açıklıklardan geçebilen mikropıhtılar nadiren beyne giderek geçici iskemik atak ya da inme tablosuna yol açabilir. Bu tablo çocukluk çağında oldukça nadir olmakla birlikte adolesan ve genç erişkin yaşlarda gündeme gelebilir. Migren benzeri baş ağrıları olan ve nörolojik incelemelerle açıklanamayan tablolar değerlendirilirken interatriyal septum anevrizması olasılığı akılda tutulması gereken bir başlıktır.

Ritim bozuklukları da önemli bir komplikasyon başlığıdır. Özellikle belirgin septum hareketliliği bulunan adolesanlarda kulakçık kaynaklı ritim sorunlarına biraz daha sık rastlanabilir. Çarpıntı, baş dönmesi ve bayılma yakınmaları bu açıdan değerlendirilmelidir. Düzenli takip ve gerektiğinde uygulanan yaklaşımlarla bu sorunlar kontrol altına alınır ve çocuğun yaşam kalitesi korunur.

• Sağ kalp yüklenmesi ve uzun vadeli efor kısıtlılığı riski
• Akciğer damarlarında basınç artışı olasılığı
• Mikropıhtı kaynaklı nörolojik bulgular
• Kulakçık kaynaklı ritim bozuklukları
• Sık geçirilen solunum yolu enfeksiyonları

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Çocuğunuzda akranlarına göre belirgin bir yorgunluk, oyun sırasında sık mola verme ihtiyacı, koşarken nefes darlığı ya da dudak çevresinde ara sıra morarma gözlemliyorsanız çocuk kardiyoloji değerlendirmesi için randevu almanız uygun olur. Bebeklerde beslenme sırasında duraksama, terleme, kilo alımında yavaşlama ve sık nefes alıp verme gibi belirtiler de hekimle paylaşılmalıdır. Bu belirtiler her zaman ciddi bir tablonun habercisi değildir ancak değerlendirme açısından kıymetlidir.

Daha büyük çocuklarda çarpıntı, ani başlayan baş dönmesi, bayılma, açıklanamayan göğüs ağrısı veya tekrarlayan migren benzeri baş ağrıları yaşanıyorsa hekime başvurmak gerekir. Geçici görme bulanıklığı, konuşmada kısa süreli takılma ya da bir tarafta güçsüzlük hissi gibi nörolojik belirtiler kısa sürse bile mutlaka değerlendirilmelidir. Bu tür şikayetlerde acil servise başvurmak doğru bir adımdır.

Tanı konulmuş bir interatriyal septum anevrizmanız varsa kontrol randevularınızı aksatmamanız önemlidir. Hekiminizin önerdiği aralıklarla yapılan ekokardiyografi incelemeleri tablonun seyrini izlemeye yardımcı olur. Yeni gelişen bir şikayet ya da var olan belirtilerin belirginleşmesi durumunda planlı kontrol tarihini beklemeden iletişime geçmeniz uygun olur. Erken değerlendirme sürecin doğru yönetilmesine katkı sağlar.

Son Değerlendirme

İnteratriyal septum anevrizması, çocukluk çağında sıkça rastlanan ve büyük çoğunlukla iyi seyirli bir yapısal kalp farklılığıdır. Tek başına bulunduğunda günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemese de eşlik eden delik, ritim bozukluğu veya başka yapısal sorunların değerlendirilmesi açısından düzenli takip önem taşır. Erken dönemde fark edilen olgularda doğru yönlendirme ile çocukların büyük bölümü sağlıklı bir gelişim süreci yaşar ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Koru Hastanesi Çocuk Kardiyoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, i╠çnteratriyal septum anevrizması gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.