Kolesteatomlu Kronik Otitis Media

Kolesteatomlu kronik otitis media, orta kulak ve mastoid hücreleri etkileyen, uzun süreli iltihaplanma ile birlikte deri benzeri bir kese yapısının kulak içinde büyümesiyle karakterize bir tablodur. Kolesteatom, normal şartlarda dış kulak yolunda bulunması gereken keratinli yassı epitelin (deriye benzer hücre tabakası) orta kulak boşluğuna sızması ve burada birikmesiyle oluşur. Zaman içinde bu birikim genişler, çevredeki kemik dokuları aşındırır ve ciddi sorunlara zemin hazırlar.

Halk arasında "kötü huylu kulak akıntısı" olarak da bilinen bu durum, basit bir orta kulak iltihabından farklı seyreder. Akıntının kötü kokulu olması, işitme kaybının giderek artması ve tedaviye dirençli bir tablo izlemesi tipik özelliklerdir. Kolesteatom kanser değildir, ancak büyüme şekli ve çevre dokuları tahrip etmesi nedeniyle erken fark edilip uygun yaklaşımla yönetilmesi büyük önem taşır. Aksi durumda yüz felci, denge bozuklukları ve hatta beyin içi yayılım gibi ciddi komplikasyonlar gündeme gelebilir.

Kimlerde Görülür?

Kolesteatomlu kronik otitis media her yaş grubunda görülebilen bir tablodur. Ancak çocukluk çağında geçirilmiş tekrarlayan orta kulak iltihapları olan bireylerde, östaki borusu işlev bozukluğu yaşayan kişilerde ve genç erişkinlerde daha sık karşılaşılır. Erkeklerde kadınlara kıyasla biraz daha fazla görüldüğü bilinmektedir. Aile içinde benzer kulak sorunları öyküsü olanlarda yatkınlık artmaktadır.

Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren çocuklar, geniz eti büyüklüğü olanlar, alerjik rinit ve sinüzit gibi kronik üst solunum yolu sorunları yaşayanlar bu tabloya daha açık bir gruptur. Damak yarığı gibi doğumsal anomalisi olan bebeklerde östaki borusu işlevinin yetersiz kalması nedeniyle risk belirgin biçimde artar. Down sendromu gibi bazı genetik durumlarda da kolesteatom gelişimi daha sık gözlenir.

Geçmişte kulak ameliyatı geçirmiş bireylerde, özellikle timpanoplasti veya tüp uygulaması sonrasında, yıllar içinde kolesteatom gelişebilir. Sürekli su teması olan, havuza giren veya nemli ortamlarda çalışan kişilerde de kulak zarı bütünlüğü bozulmuşsa risk yükselir. Sigara dumanına maruz kalan çocuklarda orta kulak hastalıklarının kronikleşme olasılığı arttığı için bu grup da dikkat edilmesi gereken bir kesimdir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Hastalığın en belirgin bulgusu, kulaktan gelen sürekli veya tekrarlayan akıntıdır. Bu akıntı genellikle kötü kokulu, sarımsı ya da kirli beyaz renkte olur ve antibiyotik kullanımına rağmen tam olarak kesilmez. Akıntının kokusu, kolesteatom kesesi içindeki keratin birikimi ve bakteriyel kolonizasyonun bir sonucudur. Pek çok hasta bu kokuyu çevresindekilerin de fark ettiğini belirterek sosyal yaşamda rahatsızlık yaşadığını ifade eder.

İşitme kaybı bir diğer önemli bulgudur. Başlangıçta hafif düzeyde olan işitme azalması, kolesteatomun orta kulaktaki kemikçikleri (çekiç, örs ve üzengi) aşındırması sonucu ilerler. Hasta telefonla konuşurken zorlanma, televizyon sesini yükseltme ihtiyacı veya kalabalık ortamda konuşmaları anlayamama gibi şikayetler dile getirir. İşitme kaybı çoğunlukla iletim tipindedir, ancak iç kulağa ulaşan ileri olgularda sinirsel tipte kayıp da eklenebilir.

Kulak ağrısı, baş dönmesi, dolgunluk hissi ve kulakta çınlama (tinnitus) tabloya eşlik edebilen diğer şikayetlerdir. İleri evrelerde yüz sinirinin etkilenmesine bağlı yüz felci, dengesizlik veya yürürken yana doğru sapma gibi bulgular ortaya çıkabilir. Baş ağrısı, ateş, bulantı ve kusma gibi sistemik belirtiler ise hastalığın iç kulağa veya kafa içi yapılara doğru ilerlediğini düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.

Bazı hastalarda belirtiler oldukça siliktir. Sadece zaman zaman kulakta dolgunluk veya hafif işitme azlığı yaşanabilir. Bu sessiz seyir, hastalığın fark edilmesini geciktirdiği için tanı konulduğunda kolesteatomun beklenenden daha büyük olduğu görülebilir. Bu nedenle uzun süreli, hafif de olsa devam eden kulak şikayetlerinin küçümsenmemesi gerekir.

Nedenleri Nelerdir?

Kolesteatom oluşumunda en sık karşılaşılan mekanizma, östaki borusunun yeterli çalışmaması sonucu orta kulakta oluşan negatif basınçtır. Bu basınç farkı, kulak zarının özellikle üst bölümünde çökme ve cep oluşumuna yol açar. Bu cepte biriken deri hücreleri zamanla atılamaz hale gelir ve kolesteatom kesesini meydana getirir. Edinsel kolesteatomların büyük kısmı bu mekanizma ile gelişir.

Geçirilmiş orta kulak iltihapları, kulak zarında delikler oluşturarak dış kulak yolundaki deri hücrelerinin orta kulağa göç etmesine zemin hazırlar. Özellikle marjinal yerleşimli zar delikleri bu açıdan riskli kabul edilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar, mukoza yapısını da bozarak iyileşme sürecini olumsuz etkiler ve kronik bir kısır döngünün başlamasına neden olur.

Doğumsal kolesteatom ise embriyolojik gelişim sırasında orta kulakta kalan epitel kalıntılarından kaynaklanır. Bu tip genellikle çocukluk çağında, sağlam bir kulak zarının arkasında beyaz bir kitle olarak fark edilir. Genetik yatkınlık, bazı sendromlar ve immün sistem zayıflıkları da hastalığın gelişiminde rol oynayabilir. Kronik üst solunum yolu enfeksiyonları, alerjik durumlar ve geniz eti büyüklüğü gibi östaki borusu işlevini bozan etkenler dolaylı yoldan zemin hazırlar.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinde ilk basamak detaylı bir öykü ve kulak burun boğaz muayenesidir. Hekim, kulak akıntısının süresi, niteliği, kokusu ve eşlik eden şikayetleri sorgular. Otoskopi veya mikroskopik kulak muayenesi ile kulak zarı ayrıntılı biçimde incelenir. Kulak zarında çökme, retraksiyon cebi, perforasyon veya beyaz renkli birikim görülmesi kolesteatom açısından önemli ipuçlarıdır.

İşitme testleri tanı sürecinin temel bileşenidir. Saf ses odyometrisi ile işitme kaybının derecesi ve tipi belirlenir. Timpanometri, orta kulak basıncı ve kulak zarı hareketliliği hakkında bilgi verir. Bu testler sayesinde kemikçik zincirinin etkilenip etkilenmediği ve iç kulak tutulumunun olup olmadığı değerlendirilebilir.

Görüntüleme yöntemleri arasında en sık yüksek çözünürlüklü temporal kemik bilgisayarlı tomografisi (BT) kullanılır. BT, kolesteatomun yaygınlığı, kemikçik tutulumu, mastoid hücrelerin durumu ve olası komplikasyonlar hakkında ayrıntılı bilgi sunar. Manyetik rezonans görüntüleme (MR), özellikle difüzyon ağırlıklı çekimler, kolesteatomu diğer yumuşak doku birikimlerinden ayırt etmede kesin tanı sağlar ve nüks olgularının takibinde yararlıdır.

Tanı sürecinde dikkat edilen başlıca noktalar şunlardır:

• Akıntının süresi, kokusu ve antibiyotiklere yanıt durumu
• Kulak zarındaki retraksiyon cebi veya perforasyonun yerleşimi
• İşitme kaybının tipi ve ilerleme hızı
• Yüz siniri işlevi ve denge sistemi muayene bulguları
• BT ve MR ile elde edilen yapısal değerlendirme verileri

Komplikasyonlar Nelerdir?

Kolesteatomun en korkulan yönü, çevresindeki kemik yapıları aşındırarak ciddi komplikasyonlara yol açabilmesidir. Kemikçik zincirinin erozyonu sonucu kalıcı iletim tipi işitme kaybı gelişebilir. İç kulak kapsülünün etkilenmesi durumunda sinirsel işitme kaybı, baş dönmesi ve denge bozuklukları ortaya çıkar. Labirentit adı verilen iç kulak iltihabı, ani işitme kaybı ve şiddetli baş dönmesine neden olabilir.

Yüz sinirinin (fasiyal sinir) kemik kanal içindeki seyri sırasında kolesteatom tarafından sıkıştırılması veya iltihaplanması, yüz felci ile sonuçlanabilir. Hasta aynı tarafta göz kapağını kapatamama, ağız köşesinde düşme ve mimik kaybı yaşar. Bu durum erken müdahale ile geri dönüş şansı taşıyan bir tablodur ve gecikilmemesi gereken bir komplikasyondur.

Kolesteatomun mastoid kemiği aşarak kafa içi yapılarına ulaşması, en ağır komplikasyonların ortaya çıkmasına yol açar. Menenjit, beyin apsesi, sigmoid sinüs trombozu ve epidural apse gibi yaşamı tehdit eden durumlar gelişebilir. Ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı ve nöbet gibi belirtiler bu tür komplikasyonların habercisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Sık karşılaşılan komplikasyonlar arasında şunlar sayılabilir:

• İletim ve sinirsel tipte işitme kaybı
• Yüz felci ve mimik kaslarında zayıflık
• Baş dönmesi, dengesizlik ve labirentit
• Mastoidit, subperiostal apse ve kulak arkası şişlik
• Menenjit, beyin apsesi gibi kafa içi yayılım tabloları

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Üç haftadan uzun süren kulak akıntınız varsa, akıntı kötü kokulu ise veya antibiyotik tedavisine rağmen kesilmiyorsa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurmanız gerekir. Aynı şekilde giderek artan işitme azlığı, telefonda konuşmaları anlamakta zorlanma veya çevrenizdekilerin sizi yüksek sesle uyarması gibi durumlar değerlendirme için yeterli bir nedendir. Erken dönemde yapılan müayene, hastalığın ilerlemesini önlemede önemli bir adımdır.

Kulak ağrısı ile birlikte baş dönmesi, dengesizlik, yürürken yana sapma hissi yaşıyorsanız vakit kaybetmeden değerlendirme almanız önerilir. Yüzünüzün bir tarafında güçsüzlük, göz kapağını kapatamama, ağız köşesinde düşme gibi belirtiler fark ederseniz acil olarak başvurmanız önemlidir. Bu bulgular yüz siniri tutulumunun göstergesi olabilir ve geciken her saat geri dönüş şansını azaltabilir.

Yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, kulak arkasında kızarıklık ve şişlik, bilinç değişiklikleri ya da boyunda sertlik gibi bulgularınız varsa acil servise başvurmanız gerekir. Bu belirtiler kolesteatomun ileri komplikasyonlarına işaret edebilir. Çocuğunuzda sürekli kulak çekiştirme, huzursuzluk, beslenme güçlüğü ve uzun süren akıntı varsa da değerlendirme yaptırmanız uygun olur.

Son Değerlendirme

Kolesteatomlu kronik otitis media, sinsi başlangıcı ve ilerleyici doğası nedeniyle erken fark edilmesi önemli olan bir tablodur. Kötü kokulu akıntı, ilerleyici işitme kaybı ve tekrarlayan kulak şikayetleri bu hastalığın habercisi olabilir. Tanı süreci dikkatli bir muayene, işitme testleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte kullanılmasıyla şekillenir. Uygun yaklaşımla yönetildiğinde komplikasyon riski belirgin biçimde azalır ve yaşam kalitesi korunabilir.

Koru Hastanesi Kulak Burun Boğaz bölümünde uzman hekimlerimiz, kolesteatomlu kronik otitis media gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.