Kronik Miyeloid Lösemi (KML)

Kronik miyeloid lösemi, kısaca KML olarak bilinen ve kemik iliğindeki kan yapıcı hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan kronik bir kan kanseri türüdür. Hastalık, özellikle olgun ve olgunlaşmakta olan beyaz kan hücrelerinin (granülositlerin) sayısının belirgin biçimde artmasıyla kendini gösterir. Çoğu zaman yavaş ilerleyen bir seyir izlediği için tanı, başka bir nedenle yapılan rutin kan tahlillerinde tesadüfen konulabilir. Bu durum, hastalığın sinsi karakterini ortaya koyar ve düzenli sağlık kontrollerinin önemini bir kez daha hatırlatır.

KML'nin altında yatan temel mekanizma, dokuzuncu ve yirmi ikinci kromozomlar arasında yaşanan bir yer değişikliğidir. Bu olay sonucunda ortaya çıkan ve "Philadelphia kromozomu" adıyla anılan yapısal değişiklik, BCR-ABL adı verilen anormal bir genin oluşmasına yol açar. Söz konusu gen, hücrelerin sürekli bölünme sinyali almasına neden olur. Son yıllarda geliştirilen hedefe yönelik akıllı ilaçlar sayesinde KML, eskiden olduğundan çok daha iyi yönetilebilen bir hastalık h├óline gelmiştir. Hastaların büyük bölümü, düzenli takip ve uygun ilaç tedavisi ile uzun yıllar boyunca aktif bir yaşam sürdürebilmektedir.

Kimlerde Görülür?

Kronik miyeloid lösemi, her yaş grubunda görülebilen bir hastalık olmakla birlikte, sıklıkla orta ve ileri yaş döneminde tanı almaktadır. Genel olarak hastaların büyük bir kısmı 50 yaş üzerindedir ve ortalama tanı yaşı 60 civarındadır. Çocukluk çağında ve genç erişkinlerde de görülebilmekle birlikte, bu yaş gruplarındaki sıklığı oldukça düşüktür. Erkeklerde kadınlara oranla biraz daha fazla rastlandığı bilinmektedir, ancak bu farkın belirgin bir klinik öneme sahip olmadığı kabul edilir.

Hastalığın ortaya çıkmasında belirli risk gruplarından söz etmek mümkündür. Geçmişte yüksek doz radyasyona maruz kalan bireylerde, örneğin nükleer kazalardan etkilenenlerde veya bazı radyoterapi uygulamaları sonrasında, KML görülme sıklığının arttığı gözlemlenmiştir. Bunun dışında belirgin bir aile öyküsü ya da kalıtsal yatkınlık genellikle bulunmaz. Yani hastalık çoğu zaman ailesel değildir ve çocuklara aktarılma riski yok denecek kadar azdır. Bu bilgi, tanı alan kişilerin akrabaları için önemli bir rahatlatıcı unsur olarak öne çıkar.

Bazı çevresel etkenlerin de risk artışına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Uzun süreli benzen gibi kimyasal maddelere maruz kalan sanayi çalışanlarında hastalık daha sık görülebilmektedir. Sigara kullanımı doğrudan bir neden olarak kabul edilmese de genel sağlığı olumsuz etkileyerek hastalığın seyrini zorlaştırabilir. Tüm bu risk etkenlerine rağmen KML, çoğu hastada belirgin bir nedensellik kurulamadan, tamamen rastlantısal biçimde gelişen bir hastalıktır.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Kronik miyeloid löseminin başlangıç döneminde belirgin yakınmalar genellikle bulunmaz. Bu sessiz dönem, hastalığın aylarca hatta yıllarca fark edilmeden ilerlemesine neden olabilir. Hastaların önemli bir bölümünde tanı, başka nedenlerle istenen tam kan sayımı tetkikinde beyaz küre sayısının yüksek bulunmasıyla konulur. Yine de hastalık ilerledikçe ya da tanı sırasında bazı tipik bulgular gözlenebilir. Bu bulgular kişiden kişiye değişen şiddette ortaya çıkar.

En sık karşılaşılan yakınmalar arasında halsizlik, çabuk yorulma ve eskiye göre azalan günlük performans yer alır. Hastalar merdiven çıkma, alışveriş taşıma gibi basit faaliyetlerde bile zorlandıklarını ifade edebilir. Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi ve hafif ateş gibi genel belirtiler de tabloya eşlik edebilir. Bunların yanı sıra dalağın büyümesine bağlı olarak sol üst karın bölgesinde dolgunluk hissi, erken doyma ve yemek sonrası rahatsızlık görülebilir.

Bazı hastalarda ciltte solukluk, kolay morarma, diş eti kanaması ve burun kanaması gibi belirtiler de ortaya çıkabilir. Bu bulgular, kan hücrelerinin sayısı ve işlevindeki bozulmayla ilişkilidir. Çok yüksek beyaz küre sayılarında baş ağrısı, görme bulanıklığı, kulak çınlaması ve nadiren bilinç değişikliği gibi şikayetler eklenebilir. Tüm bu belirtiler tek başına KML'ye özgü olmasa da bir araya geldiğinde hekimin dikkatini çeker ve ileri tetkiklere yönlendirir.

• Açıklanamayan halsizlik ve sürekli yorgunluk hissi
• İstem dışı kilo kaybı ve iştahta belirgin azalma
• Sol üst karında dolgunluk, ağrı ve erken doyma
• Gece terlemeleri ve hafif düzeyde uzun süreli ateş
• Ciltte solukluk, kolay morarma ve kanamaya yatkınlık

Nedenleri Nelerdir?

Kronik miyeloid löseminin temel nedeni, kemik iliğindeki kök hücrelerde gelişen ve sonradan kazanılan bir genetik değişikliktir. Dokuzuncu ve yirmi ikinci kromozomlar arasında parça değişimi sonucu oluşan Philadelphia kromozomu, hastalığın oluşumunda belirleyici unsurdur. Bu yapı, BCR-ABL adıyla bilinen anormal bir protein üretilmesine yol açar. Söz konusu protein, hücreleri sürekli olarak çoğalmaya iten bir sinyal kaynağı gibi davranır ve normalde olması gereken hücre ölümünü baskılar.

Hastalığın neden bazı kişilerde ortaya çıktığı, bazılarında ise hiç görülmediği henüz tam olarak aydınlatılabilmiş değildir. Genetik değişikliğin yaşam boyu kazanıldığı, doğumla aktarılan kalıtsal bir özellik olmadığı bilinmektedir. Yani anne ya da babadan çocuğa geçen bir hastalık değildir. Bu durum, tanı alan kişilerin yakın akrabalarının da aynı hastalığa yakalanma riskinin arttığı anlamına gelmez. Bu yönüyle KML, pek çok diğer kan hastalığından ayrılır.

Çevresel etkenler arasında en güçlü ilişki, yüksek doz iyonize radyasyon maruziyetidir. Atom bombası sonrası yaşanan deneyimler ve bazı meslek gruplarındaki gözlemler bu ilişkiyi destekler. Bunun dışında benzen ve benzeri petrokimyasal maddelerle uzun süreli temasın da hastalık riskini bir ölçüde artırabildiği düşünülmektedir. Buna karşılık röntgen, bilgisayarlı tomografi gibi tanısal görüntülemelerin oluşturduğu düşük doz maruziyetlerin KML gelişimine yol açtığına dair güçlü bir kanıt bulunmamaktadır.

Tanı Nasıl Konulur?

Kronik miyeloid lösemide tanı süreci, ayrıntılı bir hik├óye alımı ve fizik muayene ile başlar. Hekim hastanın yakınmalarını, ne zamandan beri devam ettiğini, eşlik eden hastalıkları ve aile öyküsünü değerlendirir. Fizik muayenede özellikle karın bölgesi dikkatle incelenir. Çünkü hastaların önemli bir kısmında dalak büyümesi (splenomegali) saptanır. Bazı durumlarda büyüyen dalak elle hissedilebilir h├óle gelir ve hastanın sol yan bölgesinde dolgunluk olarak fark edilir.

Laboratuvar incelemelerinin başında tam kan sayımı yer alır. Bu tetkikte beyaz küre sayısının belirgin biçimde yüksek olduğu, kan yaymasında ise olgunlaşmanın farklı aşamalarındaki granülosit hücrelerinin bulunduğu görülür. Trombosit sayısı normal ya da yüksek olabilir, hemoglobin değerleri ise hafif düşebilir. Periferik yayma incelemesi, deneyimli bir hematolog için KML şüphesini güçlendiren önemli bir adımdır. Bunun yanında biyokimyasal parametreler ve böbrek-karaciğer işlevleri de değerlendirilir.

Tanının doğrulanması için kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi yapılır. Alınan örneklerde hücre yapısı, oranı ve olgunlaşma düzeyi incelenir. Asıl belirleyici inceleme ise Philadelphia kromozomunu ya da BCR-ABL gen birleşimini gösteren sitogenetik ve moleküler testlerdir. Bu testler kesin tanı sağlar. Aynı testler, tedavi başladıktan sonra hastalığın takibinde de kullanılır ve ilaca verilen yanıtın derecesini sayısal olarak ortaya koyar.

• Tam kan sayımı ve ayrıntılı periferik yayma incelemesi
• Kemik iliği aspirasyon ve biyopsi örneklerinin değerlendirilmesi
• Sitogenetik inceleme ile Philadelphia kromozomunun gösterilmesi
• Moleküler testlerle BCR-ABL gen birleşiminin saptanması
• Karın ultrasonografisi ile dalak boyutunun ölçülmesi

Komplikasyonlar Nelerdir?

Kronik miyeloid lösemi, uygun biçimde takip edilmediğinde ya da tedaviye yanıt alınamadığında çeşitli komplikasyonlara yol açabilir. Hastalığın doğal seyri üç dönem üzerinden tanımlanır: kronik dönem, hızlanmış (akselere) dönem ve blastik dönem. Hastaların büyük çoğunluğu tanı sırasında kronik dönemde yer alır. Bu dönemde uygulanan tedaviyle hastalık genellikle uzun süre kontrol altına alınır. Ancak takip ihmal edildiğinde tablo, daha agresif bir akut lösemiye dönüşebilir.

Çok yüksek beyaz küre sayılarına bağlı olarak hücrelerin damar içinde yığılması anlamına gelen lökostaz tablosu gelişebilir. Bu durumda beyin, akciğer ve göz gibi organlarda mikro dolaşım bozuklukları görülebilir. Görme bulanıklığı, nefes darlığı, baş ağrısı ve bilinç değişiklikleri bu sürecin habercisi olabilir. Yine büyüyen dalak, nadiren kendiliğinden çatlama ya da kanama gibi acil tıbbi durumlara neden olabilir. Dalak büyüklüğüne bağlı sürekli karın ağrısı ve sindirim güçlükleri de yaşam kalitesini olumsuz etkiler.

Uzun süreli ilaç kullanımına bağlı olarak da bazı yan etkiler gelişebilir. Kas-eklem ağrıları, sıvı tutulumu, cilt değişiklikleri, mide-bağırsak şikayetleri ve nadiren kalp-damar sistemini etkileyen tablolar bu ilaçların gözlenebilen etkileri arasındadır. Bu nedenle tedavi süresince hastaların düzenli aralıklarla muayene edilmesi ve laboratuvar tetkiklerinin yapılması gerekir. Ortaya çıkabilecek sorunlar erken fark edildiğinde, ilaç dozu ayarlanarak veya alternatif tedaviye geçilerek komplikasyonların önüne geçilebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Açıklanamayan bir yorgunluk hissi, eskisine göre belirgin biçimde azalan günlük performans ve birkaç haftadan uzun süren halsizlik yakınmalarınız varsa bir hekime başvurmanız önerilir. Özellikle gece terlemeleri, kilo kaybı ve aralıklı düşük ateş gibi yakınmaların eşlik etmesi durumunda değerlendirme süreci hızlandırılmalıdır. Bu belirtiler farklı pek çok hastalığa işaret edebilir, ancak doğru ayırıcı tanı için kapsamlı bir muayene ve laboratuvar incelemesi gereklidir.

Sol üst karın bölgesinde dolgunluk, yemek sırasında çabuk doyma, sol kaburga altında baskı hissi ya da bu bölgede ele gelen bir kitle fark ediyorsanız vakit kaybetmeden hematoloji uzmanından destek almanız uygun olur. Cildinizde kolayca oluşan morluklar, küçük bir darbeyle gelişen kanamalar, diş eti veya burun kanamaları da dikkate alınması gereken bulgulardır. Bu yakınmaların hepsi tek başına KML anlamına gelmese de bir bütün olarak değerlendirildiğinde kan hastalıklarına yönelik araştırmayı gerektirebilir.

Rutin sağlık kontrollerinizde tam kan sayımı tetkikinizde beyaz küre sayısının yüksek çıktığı bildirilmişse bu sonucu önemsemeniz gerekir. Geçici enfeksiyonlara bağlı yükselmeler dışında, açıklanamayan ve süreğen yükselmeler ileri inceleme nedenidir. Tanı sürecini geciktirmemek, hastalığın daha sessiz seyrettiği erken dönemde tedaviye başlanmasını sağlar. Erken başlanan ilaç tedavisinin hastalığın seyri üzerindeki olumlu etkisi bilimsel olarak gösterilmiştir.

• Birkaç haftadan uzun süren halsizlik ve yorgunluk durumunda
• Açıklanamayan kilo kaybı ve gece terlemeleri varlığında
• Sol üst karında dolgunluk veya ele gelen kitle hissedildiğinde
• Tam kan sayımında süreğen beyaz küre yüksekliği saptandığında

Son Değerlendirme

Kronik miyeloid lösemi, bir zamanlar oldukça olumsuz seyreden bir hastalık olarak bilinirken, günümüzde hedefe yönelik akıllı ilaçlar sayesinde uzun yıllar kontrol altında tutulabilen kronik bir hastalığa dönüşmüştür. Erken tanı, doğru ilaç seçimi ve düzenli takip; hastaların yaşam beklentisini ve yaşam kalitesini önemli ölçüde artırır. Hastalığa özgü yakınmaların çoğu sinsi ve sessiz seyrettiğinden, rutin sağlık kontrollerinin aksatılmaması büyük önem taşır. Tanı sürecinde aile ve hekim iş birliği, sürecin daha sakin yürütülmesine yardımcı olur.

Koru Hastanesi Hematoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, kronik miyeloid lösemi (kml) gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.