Mitral Kapak Prolapsusu

Mitral kapak prolapsusu, kalbin sol kulakçığı ile sol karıncığı arasında yer alan mitral kapağın yapraklarından bir veya ikisinin, karıncık kasıldığı sırada normalin ötesinde sol kulakçığa doğru sarkması anlamına gelir. Bu sarkma, kapağın tam kapanmasını zorlaştırabilir ve bazı kişilerde geri kaçak (yetmezlik) gelişmesine yol açabilir. Toplum genelinde oldukça sık karşılaşılan bu durum, çoğu zaman hafif seyreder ve farkına varılmadan yıllarca sürebilir. Buna karşın bir kısım hastada çarpıntı, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gibi şikayetlerle gündelik yaşamı etkileyen bir tablo oluşturur.

Mitral kapak prolapsusu ile yaşamak çoğunlukla mümkündür; ancak doğru izlem ve uygun yönetim ile riskler düşürülür. Bazı hastalarda yalnızca yaşam tarzı düzenlemeleri ve düzenli kontroller yeterli olurken, geri kaçağın belirgin olduğu olgularda ileri kardiyolojik değerlendirme gerekebilir. Bu nedenle tanı konulduktan sonra hastalığın bireysel seyrini anlamak, uzun vadeli sağlık açısından önem taşır.

Kimlerde Görülür?

Mitral kapak prolapsusu, toplumun yaklaşık yüzde iki ile üçü arasında değişen oranlarda görülen, kalp kapaklarının en sık karşılaşılan yapısal farklılıklarından biridir. Her yaş grubunda saptanabilmekle birlikte, özellikle 15-40 yaş arası kadınlarda biraz daha sık bildirilmektedir. Genç yetişkin kadınlarda hafif şikayetler ön planda olurken, ileri yaş erkeklerde geri kaçak daha belirgin bir biçimde ortaya çıkma eğilimindedir.

Genetik yatkınlık bu tablonun ortaya çıkışında belirleyici unsurdur. Ailesinde mitral kapak prolapsusu bulunan kişilerde, aynı durumun saptanma olasılığı belirgin ölçüde artar. Bağ dokusunu etkileyen kalıtsal hastalıklara sahip bireyler de bu açıdan ayrıca risk altındadır. Marfan sendromu, Ehlers-Danlos sendromu ve osteogenezis imperfekta gibi tablolarda mitral kapak yapısı normalden farklı olabilir ve sarkmaya yatkın hale gelir.

Vücut yapısı zayıf ve uzun olan, göğüs duvarı şekil farklılıkları taşıyan kişilerde de mitral kapak prolapsusu daha sık karşımıza çıkar. Pektus ekskavatum (göğüs kafesinin içe çökmesi) veya skolyoz gibi iskelet sistemi bulguları olan bireylerde kalp kapakları açısından ek değerlendirme yapılması önerilir. Bunun yanında bazı endokrin tablolar, özellikle hipertiroidi durumlarında kapak hareketleri farklılaşabilir ve sarkma bulgusu daha belirgin h├óle gelebilir.

• Aile öyküsünde mitral kapak prolapsusu bulunan bireyler
• Bağ dokusu hastalıkları taşıyan kişiler
• Zayıf, uzun boylu ve dar göğüslü yapıdaki kişiler
• Göğüs duvarı veya omurga şekil farklılığı bulunan bireyler
• Hipertiroidi gibi metabolik hastalıkları olan hastalar

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin önemli bir bölümünde hiçbir belirti görülmez. Bu hastalarda durum, başka bir nedenle yapılan muayene ya da görüntüleme sırasında rastlantısal olarak fark edilir. Hekim, dinleme sırasında karakteristik bir tık sesi veya üfürüm duyabilir ve bunu izleyen tetkikler tanıyı belirginleştirir. Belirti vermeyen bu hastaların yaşam kalitesi genellikle etkilenmez.

Şikayet yaşayan hastalarda en sık dile getirilen yakınma çarpıntıdır. Hastalar kalbin atışını boyunda veya göğüste belirgin biçimde hissedebilir, zaman zaman ritim atlamaları tarif edebilir. Bunun yanı sıra hafif eforla ortaya çıkan nefes darlığı, çabuk yorulma ve halsizlik tabloya eşlik edebilir. Bazı hastalarda göğüsün sol tarafında yer alan, dakikalarca süren ve efordan bağımsız ortaya çıkan keskin bir ağrı bildirilir. Bu ağrı tipik anginal göğüs ağrısından farklı seyreder.

Daha az sıklıkta görülmekle birlikte baş dönmesi, kısa süreli bilinç bulanıklığı ve panik duygusuna benzer iç sıkıntısı da hastaların başvuru nedenleri arasında yer alır. Kapaktan belirgin geri kaçak gelişen kişilerde efor kapasitesi giderek azalır, gece uykudan nefes darlığı ile uyanma, ayaklarda şişme ve sürekli yorgunluk gibi bulgular gözlenebilir. Bu tarz şikayetler kalp yetmezliği gelişimine işaret edebileceğinden değerlendirme zaman kaybetmeden yapılmalıdır.

Nedenleri Nelerdir?

Mitral kapak prolapsusunun nedenleri birincil ve ikincil olmak üzere iki ana grupta incelenir. Birincil prolapsus, kapağın yapı taşı olan dokunun doğuştan farklı gelişmesi sonucu ortaya çıkar. Bu durumda kapak yaprakları kalınlaşmış, daha esnek ve daha geniş bir yapı sergiler. Miksomatöz dejenerasyon olarak adlandırılan bu süreçte kapağı yerinde tutan ince ipliksi yapılar da uzayabilir ve sarkma belirginleşir.

İkincil prolapsus, başka bir kalp veya bağ dokusu sorunu nedeniyle gelişir. Marfan sendromu başta olmak üzere kalıtsal bağ dokusu hastalıkları, romatizmal kalp hastalığı, koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizine bağlı yapısal değişiklikler bu grupta yer alır. Hipertrofik kardiyomiyopati gibi kalp kası hastalıklarında da kapak hareketleri etkilenebilir ve sarkma görülebilir.

Genetik faktörler bu tabloda belirgin bir rol üstlenir. Mitral kapak prolapsusu otozomal dominant kalıtım örüntüsüyle aile içinde nesilden nesle aktarılabilir. Yapılan araştırmalar, kapak gelişiminden sorumlu bazı gen bölgelerindeki farklılıkların doku yapısını etkilediğini göstermektedir. Hormonal etkenlerin de kapak dokusu üzerinde rol oynadığı, özellikle östrojen düzeyindeki değişimlerin kadınlarda görülme sıklığını artırabildiği bilinmektedir.

Erişkin yaşamda kapak yapısını etkileyen başka durumlar da prolapsus gelişimine zemin hazırlayabilir. Uzun süreli yüksek tansiyon, ileri yaşla birlikte kapak dokusunda görülen yıpranma ve bazı enfeksiyöz süreçler kapak yapraklarının yapısını bozarak sarkmayı belirginleştirebilir. Bu nedenle altta yatan kronik hastalıkların kontrol altında tutulması, kapak sağlığı açısından da önem taşır.

Tanı Nasıl Konulur?

Mitral kapak prolapsusunun tanısı, ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile başlar. Hekim, hastanın yakınmalarını, aile öyküsünü ve eşlik eden hastalıkları sorgular. Steteskop ile yapılan kalp dinlemesinde karakteristik orta sistolik tık sesi ve ardından gelen üfürüm duyulabilir. Bu bulgular hekimi tabloya yönlendirir ve ileri tetkiklerin planlanmasına zemin hazırlar. Ayakta veya çömelme sonrası ayağa kalkma gibi pozisyon değişiklikleri sırasında dinlemenin tekrarlanması, tanıya katkı sunan klasik bir uygulamadır.

Tanıda kullanılan temel yöntem ekokardiyografidir. Yüzeyel ekokardiyografi (transtorasik) yapraklarının yapısı, hareket biçimi ve sarkma derecesi ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Doppler incelemesi kapaktan oluşan geri kaçağın yönünü, hızını ve şiddetini gösterir. Gerekli görüldüğünde yutaktan yapılan transözofageal ekokardiyografi ile kapak çok daha ayrıntılı incelenir. Bu yöntem, özellikle cerrahi planlama öncesinde kesin tanı sağlar.

Çarpıntı veya ritim bozukluğu şikayeti olan hastalarda elektrokardiyografi (EKG) ve 24 saatlik ritim Holter incelemesi yapılır. Bu tetkikler kalbin elektriksel etkinliğini ortaya koyar ve eşlik edebilecek aritmileri yakalamayı sağlar. Eforla ortaya çıkan şikayetlerde efor testi tercih edilir. Daha karmaşık olgularda kalp manyetik rezonans görüntülemesi (kardiyak MR) kapak ve kalp kası hakkında ek bilgi sunar. Tüm bu yöntemler birlikte değerlendirildiğinde hastanın tablosu bütüncül biçimde ortaya konulur.

• Ayrıntılı kalp dinlemesi ve fizik muayene
• Transtorasik ekokardiyografi ve Doppler
• Gerekli olgularda transözofageal ekokardiyografi
• EKG ve 24 saatlik ritim Holter takibi
• Efor testi ve gerektiğinde kardiyak MR

Komplikasyonlar Nelerdir?

Mitral kapak prolapsusunun seyri hastadan hastaya belirgin farklılık gösterir. Hastaların büyük bir bölümünde ömür boyu önemli bir komplikasyon gelişmez ve durum yalnızca rutin kontrollerle izlenir. Buna karşın belirli bir hasta grubunda kapaktan geri kaçak zamanla artabilir ve mitral yetmezlik tablosu belirginleşebilir. Geri kaçağın ileri olduğu olgularda sol kalp boşluklarında genişleme, kalp kası gücünde azalma ve kalp yetmezliği bulguları gözlenebilir.

Bir diğer önemli komplikasyon ritim bozukluklarıdır. Erken atımlar, atriyal fibrilasyon (kulakçık titreşimi) ve daha nadir olarak ventriküler aritmiler tabloya eşlik edebilir. Atriyal fibrilasyon gelişen hastalarda kalp içinde pıhtı oluşumu ve buna bağlı inme riski artar. Bu nedenle ritim bozukluğu saptanan hastalarda kan sulandırıcı tedavi başta olmak üzere uygun yaklaşımlar planlanır ve süreç yakından kontrol altında tutulur.

Enfektif endokardit (kalp iç tabakası enfeksiyonu) seyrek ancak ciddi bir komplikasyon olarak gündemde kalır. Belirgin geri kaçağı olan veya kapak yapısı çok bozulmuş hastalarda diş tedavileri başta olmak üzere bazı işlemler öncesinde antibiyotik koruması gündeme gelebilir. Çok nadir olarak ani kalp ölümü bildirilmiş olmakla birlikte bu durum, ileri kapak hastalığı ve ciddi ritim bozukluğu bulunan özel bir hasta grubuyla sınırlıdır. Bu nedenle düzenli kardiyoloji izlemi, risk gruplarının zamanında saptanması açısından önem taşır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Mitral kapak prolapsusu çoğunlukla sessiz seyretse de bazı belirtiler gecikmeden değerlendirme gerektirir. Sık tekrarlayan çarpıntı atakları, dakikalarca süren göğüs ağrısı, eforla artan nefes darlığı ya da ayağa kalkınca tekrarlayan baş dönmesi yaşıyorsanız bir kardiyoloji uzmanına başvurmanız gerekir. Bu yakınmalar başka kalp hastalıklarıyla da örtüşebilir; bu yüzden ayırıcı tanı için uzman değerlendirmesi şarttır.

Aile öyküsünde mitral kapak prolapsusu, ani kalp ölümü veya bağ dokusu hastalığı bulunan kişiler, belirti yaşamasalar bile en az bir kez ekokardiyografi ile değerlendirilmelidir. Gebelik planlayan kadınlarda, kapak yapısı ve geri kaçak derecesinin önceden bilinmesi gebelik sürecinin daha güvenli yönetilmesini sağlar. Bilinen kapak prolapsusu olan kişilerin yıllık veya hekimin belirlediği aralıklarla kontrole gitmesi sürecin doğru izlenmesi açısından önem taşır.

Eğer bilinç kaybı, soğuk terleme ile birlikte göğüs ağrısı, dakikalarca süren ciddi nefes darlığı veya ani halsizlik gibi yakınmalarınız varsa zaman kaybetmeden acil servise başvurmanız gerekir. Bu tablolar kapakla ilişkili olmayan ciddi sorunların da habercisi olabilir ve hızlı değerlendirme gerektirir. Belirtilerinizi küçümsememek ve uzman görüşü almak, uzun vadeli kalp sağlığınız için belirleyici unsurdur.

• Sık ve uzun süren çarpıntı atakları
• Göğsün sol tarafında dakikalarca süren ağrı
• Eforla artan nefes darlığı ve çabuk yorulma
• Tekrarlayan baş dönmesi ve bayılma hissi
• Ailede kalp kapak hastalığı veya ani ölüm öyküsü

Son Değerlendirme

Mitral kapak prolapsusu, toplumda sık karşılaşılan, çoğu hastada hafif seyreden ancak bir kısım bireyde çarpıntı, göğüs ağrısı ve ileri olgularda kalp yetmezliği gibi tablolarla gündeme gelebilen bir kapak hastalığıdır. Doğru tanı, düzenli ekokardiyografi takibi, yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde uygulanan ilaç ya da cerrahi yaklaşımlar ile süreç belirgin biçimde kontrol altında tutulur. Bireysel risk düzeyinin belirlenmesi, uzun vadeli kalp sağlığı açısından belirleyici unsurdur.

Koru Hastanesi Kardiyoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, mitral kapak prolapsusu gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.