Çocuklarda AV (Atriyoventriküler) Blok

Çocuklarda av (atriyoventriküler) blok, kalbin üst odacıkları olan kulakçıklardan gelen elektriksel uyarıların, alt odacıklar olan karıncıklara iletilmesinde yaşanan gecikme ya da kesinti durumudur. Bu iletim sorunu, kalbin ritmini ve buna bağlı olarak vücuda pompalanan kan miktarını doğrudan etkileyebilir. Bazı çocuklarda doğuştan başlayan bu tablo, herhangi bir belirti vermeden uzun süre fark edilmeyebilir. Bazı çocuklarda ise h├ólsizlik, baş dönmesi ve bayılma gibi belirtiler ön plana çıkar ve ailenin dikkatini çeker.

Av bloğun şiddeti birinci dereceden üçüncü dereceye kadar farklılık gösterir. Hafif derecedeki ileti gecikmeleri çoğu zaman izlem ile yönetilirken, ileri derecedeki bloklar kalp pili gibi ileri girişimleri gerektirebilir. Çocuk kardiyoloji uzmanları bu süreçte hem klinik bulguları hem de elektrokardiyografi başta olmak üzere kapsamlı tetkikleri birlikte değerlendirir. Erken tanı ve düzenli takip, çocukların okul yaşamından spor etkinliklerine kadar pek çok alanda güvenli bir yaşam sürmesine katkı sağlar. Bu yazıda av bloğun kimlerde görüldüğü, belirtileri, nedenleri, tanı ve takip süreçleri ayrıntılı biçimde ele alınacaktır.

Kimlerde Görülür?

Çocuklarda av blok her yaş grubunda görülebilir; ancak farklı yaşlarda farklı nedenlerle ortaya çıkma eğilimindedir. Doğuştan gelen tam av blok, henüz anne karnındayken ya da yenidoğan döneminde tespit edilebilir. Bu durumun en sık nedenlerinden biri, annede bulunan bazı bağ dokusu hastalıklarına bağlı olarak gelişen otoimmün etkilenmedir. Bebek doğmadan önce yapılan rutin ultrason takiplerinde fark edilen düşük kalp hızı, çoğu zaman ileri değerlendirmeye yönlendiren ilk bulgu olur ve sürecin erken dönemde planlanmasına olanak tanır.

Okul çağındaki çocuklarda ise av blok daha çok geçirilmiş bir enfeksiyon, kalp kası iltihabı ya da doğuştan kalp anomalisi cerrahisi sonrasında görülebilir. Özellikle ventriküler septal defekt ve büyük damar transpozisyonu gibi yapısal sorunlar için yapılan ameliyatlardan sonra geçici ya da kalıcı ileti bozuklukları gelişebilir. Bu çocuklar ameliyat sonrası dönemde düzenli kardiyoloji takibinde tutulur ve elektrokardiyografi ile holter izlemleri belirli aralıklarla tekrarlanır.

Ergenlik dönemindeki çocuklarda birinci derece av blok zaman zaman tesadüfen yapılan kontrollerde fark edilir. Düzenli ve yoğun spor yapan adölesanlarda parasempatik sinir sisteminin baskın olması nedeniyle hafif derecedeki ileti gecikmeleri görülebilir. Bu durum çoğu zaman iyi huyludur ve yakın takiple izlenir. Ailesinde ani kalp ritmi bozukluğu ya da kalıtsal kalp hastalığı öyküsü bulunan çocuklarda ise av blok açısından daha dikkatli bir değerlendirme önerilir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Av bloğun belirtileri, ileti bozukluğunun derecesine ve çocuğun yaşına göre belirgin biçimde değişir. Birinci derece av blok genellikle hiçbir şikayete yol açmaz ve rutin bir kontrol sırasında çekilen elektrokardiyografide fark edilir. İkinci derece av blokta ise kalp atışlarının arada bir atlandığı, kısa süreli baş dönmelerinin yaşandığı bir tablo ortaya çıkabilir. Üçüncü derecede yani tam av blokta belirtiler çok daha belirgindir ve günlük yaşamı doğrudan etkileyebilir.

Çocuklarda en sık karşılaşılan yakınmalar arasında hızlı yorulma, çabuk nefes nefese kalma, oyun sırasında akranlarına göre erken bitkin düşme ve dudaklarda hafif morarma sayılabilir. Bebeklerde beslenme sırasında ara verme, emerken terleme ve kilo alımında yavaşlama dikkat çekici bulgular arasındadır. Okul çağındaki çocuklarda ise sınıfta dalgınlık, derslerde konsantrasyon güçlüğü ve beden eğitimi dersinde dayanıksızlık gibi belirtiler ailelerin doktora başvurma nedeni olabilir.

Bazı çocuklarda ilk bulgu ani bayılma atağı olabilir. Bu ataklar Stokes-Adams atakları olarak adlandırılır ve kalp hızının ciddi biçimde yavaşlamasına bağlı olarak beyne yeterli kan gitmemesi sonucunda ortaya çıkar. Bayılma sırasında çocuk bir süre boyunca tepkisiz kalabilir, ardından kendiliğinden ayılır. Bu tür ataklar her zaman ileri kardiyoloji değerlendirmesini gerektirir. Ayrıca göğüs ağrısı, çarpıntı hissi ve egzersizle artan halsizlik gibi yakınmalar da önemli bulgular arasında yer alır.

Belirtilerin değişkenlik göstermesi, ailelerin durumu fark etmesini güçleştirebilir. Çocuk her gün benzer şikayetleri yaşamayabilir; bazı günler tamamen normal görünürken başka günlerde belirgin halsizlik tarif edebilir. Bu nedenle ailenin gözlemleri ve günlük tutması, hekimin değerlendirmesinde belirleyici unsurdur. Özellikle bayılma, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gibi bulguların eşlik ettiği durumlarda zaman kaybetmeden uzman bir hekime başvurmak gerekir.

• Hızlı yorulma ve egzersiz sırasında nefes darlığı
• Baş dönmesi, sersemlik hissi ve dengesizlik
• Tekrarlayan bayılma atakları ya da bayılma öncesi karartı
• Bebeklerde beslenme güçlüğü, emerken terleme ve kilo alamama
• Çarpıntı, kalpte atlama hissi ve göğüste rahatsızlık

Nedenleri Nelerdir?

Çocuklarda av bloğun nedenleri doğuştan ve sonradan kazanılmış olmak üzere iki ana grupta incelenir. Doğuştan olan av blok, anne karnında kalbin gelişimi sırasında ileti sisteminin tam olarak şekillenmemesine bağlı olabilir. Annede bulunan sistemik lupus eritematozus ve Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklarda anneden bebeğe geçen antikorlar, ileti sisteminde hasara yol açabilir. Bu durum bebek doğmadan önce ultrasonografi ile fark edilebilir ve doğum sonrası dönemde yakın izlem gerektirir.

Sonradan kazanılmış av bloğun nedenleri arasında en sık karşılaşılanlar geçirilmiş enfeksiyonlardır. Romatizmal ateş, viral kalp kası iltihabı, kabakulak ve difteri gibi hastalıklar kalbin ileti sistemini etkileyebilir. Lyme hastalığı, Chagas hastalığı gibi enfeksiyöz tablolar ve bazı bağ dokusu hastalıkları da çocuklarda av bloğa yol açabilen etmenler arasında yer alır. Enfeksiyon sonrası gelişen blokların bir kısmı kendiliğinden düzelirken bir kısmı kalıcı olabilir.

Doğuştan kalp anomalileri için yapılan cerrahi girişimler de av bloğun önemli nedenleri arasındadır. Özellikle ventriküler septal defekt onarımı, atriyoventriküler septal defekt onarımı ve büyük damarların düzeltilmesi gibi ameliyatlarda ileti sistemine yakın bölgelerde çalışılması nedeniyle geçici ya da kalıcı bloklar gelişebilir. Bu çocuklar ameliyat sonrası birkaç gün boyunca yoğun bakımda izlenir ve gerektiğinde geçici kalp pili ile destek sağlanır.

Bazı kalıtsal hastalıklar ve kas hastalıkları da çocuklarda av blok ile ilişkilendirilir. Kearns-Sayre sendromu, miyotonik distrofi ve bazı mitokondriyal hastalıklar zamanla ilerleyen ileti bozukluklarına neden olabilir. Ayrıca bazı ilaçların yan etkisi olarak da ileti bozuklukları gelişebilir. Çocuklarda kullanılan dijital türevi ilaçlar, beta blokerler ve bazı antiaritmik ilaçlar uygun dozda kullanılmadığında kalp hızında belirgin yavaşlamaya yol açabilir. Bu nedenle ilaç dozlarının çocuk kardiyolog kontrolünde düzenlenmesi büyük önem taşır.

Tanı Nasıl Konulur?

Av blok tanısında ilk basamak ayrıntılı bir öykü ve fizik muayenedir. Hekim çocuğun yakınmalarını, ailede benzer durumların olup olmadığını, geçirilmiş hastalıkları ve kullanılan ilaçları sorgular. Muayene sırasında nabız hızı, ritmi ve kan basıncı dikkatle değerlendirilir. Kalp sesleri dinlenirken ek seslerin ya da üfürümlerin olup olmadığı kontrol edilir. Bu ilk değerlendirme, ileri tetkiklerin planlanmasında yol gösterici olur.

Tanıdaki en temel tetkik elektrokardiyografidir. Bu basit ve ağrısız tetkik, kalbin elektriksel etkinliğini kayıt altına alır ve bloğun derecesini belirlemede kesin tanı sağlar. Birinci, ikinci ve üçüncü derece bloklar elektrokardiyografi üzerinde farklı görüntüler oluşturur. Ancak av blok her zaman kayıt sırasında ortaya çıkmayabilir. Bu nedenle hekim genellikle 24 saatlik ya da daha uzun süreli holter kaydı isteyerek günün farklı saatlerinde kalp ritmini izlemek ister.

Ekokardiyografi yani kalbin ultrasonografisi, yapısal bir kalp hastalığının eşlik edip etmediğini değerlendirmek için yapılır. Kalp odacıklarının büyüklüğü, kapakların yapısı ve kasılma gücü ayrıntılı biçimde incelenir. Egzersiz testi, özellikle adölesan dönemdeki çocuklarda eforla birlikte bloğun nasıl değiştiğini görmek amacıyla uygulanabilir. Bazı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme ile kalp kasının yapısı daha ayrıntılı değerlendirilir ve geçirilmiş bir iltihabi sürecin izlerinin olup olmadığı araştırılır.

• Elektrokardiyografi ile bloğun derecesinin belirlenmesi
• 24-48 saatlik holter kaydı ile gün içi ritmin izlenmesi
• Ekokardiyografi ile yapısal kalp hastalıklarının taranması
• Egzersiz testi ile efora bağlı değişikliklerin değerlendirilmesi
• Kan tetkikleri, otoimmün ve enfeksiyon belirteçlerinin incelenmesi

Komplikasyonlar Nelerdir?

Av blok zamanında fark edilmediğinde ve uygun biçimde takip edilmediğinde çeşitli sorunlara yol açabilir. Bunların başında kalp hızının ciddi biçimde yavaşlaması sonucunda gelişen bayılma atakları gelir. Bu ataklar sırasında çocuk düşebilir, yaralanabilir ya da kafa travması yaşayabilir. Özellikle yüksek bir yerde, havuzda ya da merdivende meydana gelen bayılmalar ek tehlikeler doğurabilir. Bu nedenle tekrarlayan bayılma ataklarının nedeninin ayrıntılı biçimde araştırılması gerekir.

Uzun süreli ve düşük kalp hızı, çocuğun büyüme ve gelişmesini olumsuz etkileyebilir. Bebeklerde yeterli kilo alamama, beslenme güçlüğü ve halsizlik tabloya eşlik edebilir. Okul çağındaki çocuklarda ise konsantrasyon güçlüğü, ders başarısında düşüş ve sosyal yaşamdan uzaklaşma gibi sorunlar yaşanabilir. Spor etkinliklerinden kaçınma, akranlarıyla aynı tempoda oyun oynayamama ve sürekli yorgun hissetme çocuğun ruhsal durumunu da etkileyebilir.

İleri derecedeki bloklarda kalp yetersizliği gelişebilir. Karıncıkların yeterli sayıda kasılmaması, vücudun ihtiyaç duyduğu kan akımını karşılayamaz h├óle gelmesine yol açabilir. Bu durumda nefes darlığı, ayaklarda şişlik, karaciğer büyümesi ve egzersiz toleransında belirgin azalma görülebilir. Tam av blokta nadir de olsa ani kalp durması riski bulunur. Bu nedenle yüksek dereceli bloklarda kalıcı kalp pili önerilebilir ve çocuğun yaşam kalitesi belirgin biçimde korunabilir. Düzenli takip ile bu komplikasyonların büyük bölümünün önüne geçilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Çocuğunuzda bayılma, baş dönmesi, çarpıntı, göğüs ağrısı ya da egzersizle artan nefes darlığı gibi belirtiler fark ettiğinizde gecikmeden bir çocuk kardiyolog değerlendirmesine başvurmalısınız. Tek bir bayılma atağı bile altta yatan bir ritim bozukluğunun habercisi olabilir ve mutlaka araştırılmalıdır. Bebeğinizin beslenirken sıkça mola vermesi, alnında ter birikmesi, dudaklarında morarma ya da kilo alımında duraklama varsa bu durumu hekiminizle paylaşmanız önemlidir.

Ailede genç yaşta kalp ritmi bozukluğu, ani kalp durması, kalıcı kalp pili kullanımı ya da kalıtsal kalp hastalığı öyküsü varsa çocuğunuzun rutin bir kardiyoloji değerlendirmesinden geçmesini sağlamalısınız. Geçirilmiş romatizmal ateş, viral kalp kası iltihabı ya da kalp ameliyatı öyküsü olan çocukların düzenli kontrolleri aksatılmamalıdır. Önceden tanı almış bir av bloğunuz varsa hekiminizin önerdiği takip aralıklarına dikkat etmeli, yeni belirtilerde randevunuzu beklemeden başvurmalısınız.

Okul ve spor yaşamında değişiklik fark ettiğinizde de değerlendirme almak yerinde olur. Çocuğunuz daha önce rahatlıkla yaptığı etkinliklerde zorlanmaya başladıysa, beden eğitimi dersinde yorgun düşüyorsa ya da merdiven çıkarken ara veriyorsa bu bulgular göz ardı edilmemelidir. Erken başvuru, tanı sürecinin daha hızlı tamamlanmasına ve uygun takip planının oluşturulmasına olanak tanır.

Son Değerlendirme

Çocuklarda av blok, doğuştan ya da sonradan gelişebilen, hafif ileti gecikmesinden ileri derecede bloğa kadar geniş bir yelpazede karşımıza çıkan bir ritim bozukluğudur. Belirtilerin değişkenliği nedeniyle bazen rutin kontrolde, bazen de bayılma gibi belirgin bir bulgu sonrasında fark edilir. Ayrıntılı öykü, elektrokardiyografi, holter ve ekokardiyografi gibi tetkiklerle tanı netleştirilir. Hafif olgular düzenli izlemle yönetilirken ileri derecedeki tablolar kalp pili gibi girişimlerle kontrol altına alınır ve çocukların okul, oyun ve spor yaşantısı korunmaya çalışılır.

Koru Hastanesi Çocuk Kardiyoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, çocuklarda av (atriyoventriküler) blok gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.