Çocuklarda Mitral Yetmezlik

Çocuklarda mitral yetmezlik, kalbin sol kulakçığı (sol atriyum) ile sol karıncığı (sol ventrikül) arasında bulunan mitral kapağın tam olarak kapanamaması sonucu kanın geri kaçışıyla ortaya çıkan bir kalp kapak hastalığıdır. Sağlıklı bir kalpte mitral kapak, sol karıncık kasıldığında sıkıca kapanır ve kanın yalnızca aort yoluyla vücuda pompalanmasını sağlar. Bu kapakta yapısal ya da işlevsel bir bozukluk olduğunda kanın bir kısmı geriye, akciğer dolaşımına doğru kaçar ve kalp aynı işi yapabilmek için fazladan çalışmak zorunda kalır.

Çocukluk çağında bu tablo bazen doğuştan gelen yapısal bir farklılıkla, bazen geçirilmiş bir enfeksiyon sonrası, bazen de büyüme sürecinde fark edilen bir üfürüm aracılığıyla gündeme gelir. Hafif düzeyde mitral yetmezlik genellikle belirgin bir şikayete yol açmazken orta ve ileri derecedeki kaçaklar zamanla çocuğun günlük yaşamını, oyun temposunu ve uykusunu etkileyebilir. Erken dönemde fark edilen ve düzenli takibe alınan olgularda kalp işlevlerinin korunması mümkündür; bu nedenle aileler için belirtilerin tanınması ve düzenli kontrollerin sürdürülmesi büyük önem taşır.

Kimlerde Görülür?

Mitral yetmezlik her yaş grubundaki çocukta görülebilen bir tablodur. Yenidoğan döneminde doğuştan kalp anomalileriyle birlikte ortaya çıkabildiği gibi okul çağında geçirilen enfeksiyonların ardından da gelişebilir. Doğuştan kalp hastalığı tanısı almış bebeklerde mitral kapak yapısının diğer kapaklara göre farklı şekillenmesi, ileride kaçak gelişimi için zemin hazırlayabilir. Bu nedenle bebeklik döneminde kardiyoloji takibine alınan çocukların kapak işlevleri belirli aralıklarla kontrol edilir.

Akut romatizmal ateş geçmişi bulunan çocuklar, mitral yetmezlik açısından özel bir grup oluşturur. Streptokok kaynaklı boğaz enfeksiyonlarının ardından yeterince yönetilmeyen olgularda kalp kapaklarında iltihaplanma gelişebilir ve bu durum yıllar içinde kapak yapısını bozabilir. Türkiye gibi bu hastalığın h├ól├ó görüldüğü ülkelerde sık tekrarlayan bademcik enfeksiyonları olan, eklem ağrıları yaşayan ya da ailesinde romatizmal kalp hastalığı bulunan çocuklar daha dikkatli izlenir.

Genetik ve yapısal bağ dokusu hastalıkları da risk grubunu genişletir. Marfan sendromu, Ehlers-Danlos sendromu gibi tablolarda kapak dokusunun esnekliği değiştiği için mitral kapak sarkması (prolapsus) ve buna bağlı kaçak daha sık görülür. Kalp ameliyatı geçirmiş, kalp kasını etkileyen bir hastalığı (kardiyomiyopati) bulunan ya da uzun süreli yüksek tansiyonla seyreden böbrek hastalığı olan çocuklarda da mitral yetmezlik gelişme olasılığı artar. Prematüre doğan ve yoğun bakım sürecinde uzun süre destek almış bebekler de izlem programına dahil edilir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Hafif düzeydeki mitral yetmezlik çoğu zaman sessiz seyreder ve rutin muayenede duyulan bir kalp üfürümüyle fark edilir. Bu üfürüm, kanın kapaktan geri kaçarken çıkardığı tipik sesin steteskopla duyulmasıyla ortaya çıkar. Aileler genellikle çocuğun herhangi bir şikayeti olmadığını düşünürken hekim muayenesi sırasında bu bulgu dikkat çeker. Hafif olgularda büyüme ve gelişme normal seyreder, oyun temposunda belirgin bir değişiklik gözlenmez.

Orta ve ileri derecedeki yetmezliklerde belirtiler çocuğun günlük yaşamına yansımaya başlar. Koşma, merdiven çıkma ya da bisiklete binme gibi etkinliklerde yaşıtlarına göre daha çabuk yorulma, nefes darlığı ve ara verme ihtiyacı dikkat çekebilir. Bazı çocuklar geceleri sık uyanma, yastığı yüksek tutma ihtiyacı ya da uyku sırasında hızlı soluk alıp verme gibi bulgular gösterir. Bebeklerde ise emerken çabuk yorulma, terleme, beslenmeyi yarıda bırakma ve kilo alımında yavaşlama önemli ipuçlarıdır.

İlerlemiş tablolarda kalp yetersizliği bulguları belirginleşebilir. Bacaklarda ve göz kapaklarında hafif şişlik, karın bölgesinde dolgunluk hissi, çarpıntı atakları ve solgunluk görülebilir. Bazı çocuklarda öksürük ataklarına eşlik eden hırıltılı solunum astım benzeri bir tabloyla karıştırılabilir; ancak bu öksürüğün özellikle yatar pozisyonda artması kalp kaynaklı olabileceğini düşündürür. Göğüs ağrısı çocuklarda daha az görülse de büyük çocuklar ve ergenlerde nadiren tarif edilebilir ve mutlaka değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.

Nedenleri Nelerdir?

Çocuklarda mitral yetmezliğin nedenleri doğuştan ve sonradan kazanılmış olmak üzere iki ana grupta incelenir. Doğuştan nedenler arasında mitral kapak yapraklarının yarık ya da düzensiz şekillenmesi, kapak halkasının geniş olması ve kapağı tutan iplikçiklerin (korda tendinea) anormal gelişmesi sayılabilir. Atriyoventriküler septal defekt gibi karmaşık kalp anomalilerinde mitral kapak da etkilenir ve kaçak tablonun bir parçası olarak ortaya çıkar.

Sonradan kazanılmış nedenlerin başında akut romatizmal ateş gelir. Bu hastalık, streptokok kaynaklı boğaz enfeksiyonunun ardından bağışıklık sisteminin kendi dokularına yönelmesiyle kalp kapaklarında iltihaplanma yaratır. Tekrarlayan ataklarda kapak dokusu kalınlaşır, kısalır ve tam kapanma yeteneğini yitirir. Enfektif endokardit adı verilen kalp iç zarı iltihabı da kapak yapraklarını tahrip ederek kalıcı kaçaklara yol açabilir; bu nedenle ağız ve diş sağlığı, kalp hastalığı olan çocuklarda özellikle önemsenir.

Mitral kapak sarkması (prolapsus), özellikle ergenlik dönemindeki çocuklarda görülebilen ve bağ dokusunun esnekliğiyle ilişkili bir durumdur. Genellikle hafif kaçaklara neden olur ve uzun yıllar belirti vermeyebilir. Bunun yanı sıra kalp kasını etkileyen hastalıklar (dilate kardiyomiyopati gibi), göğüs travmaları, bazı kemoterapi ilaçları ve uzun süreli kontrolsüz yüksek tansiyon da çocuklukta kazanılmış mitral yetmezliğin daha az sıklıkta görülen nedenleri arasındadır.

• Doğuştan kapak yapısı bozuklukları ve atriyoventriküler septal defektler
• Akut romatizmal ateş sonrası kapak hasarı
• Enfektif endokardit (kalp iç zarı iltihabı)
• Mitral kapak sarkması ve bağ dokusu hastalıkları
• Kardiyomiyopati ve göğüs travmaları

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı süreci genellikle ayrıntılı bir öyküyle başlar. Hekim, çocuğun doğum öyküsünü, geçirdiği enfeksiyonları, aile hikayesini ve günlük yaşamdaki yorgunluk, nefes darlığı gibi şikayetleri sorgular. Ardından fizik muayene sırasında dinlenen kalp üfürümünün niteliği, şiddeti ve yayılım bölgesi mitral yetmezlik için önemli ipuçları sunar. Üfürümün yanı sıra nabız, solunum sayısı, büyüme parametreleri ve ödem varlığı da değerlendirilir.

Görüntüleme yöntemlerinin başında ekokardiyografi (kalbin ultrason ile incelenmesi) gelir. Bu tetkik, kapak yapısının ayrıntılı görüntülenmesini, kaçak miktarının ölçülmesini ve kalp boşluklarının büyüklüğünün değerlendirilmesini sağlar. Renkli Doppler incelemesi ile kanın geri kaçış yönü ve hızı net biçimde gösterilir. Ekokardiyografi ağrısız, radyasyonsuz bir yöntem olduğu için çocuklarda güvenle ve gerektiğinde tekrar tekrar uygulanabilir.

Destekleyici tetkikler arasında elektrokardiyografi (EKG) ile kalp ritminin incelenmesi, akciğer grafisi ile kalp gölgesinin ve akciğer damarlanmasının değerlendirilmesi yer alır. Bazı olgularda eforla birlikte kalp yanıtını görmek için efor testi, ritim bozukluğu şüphesinde 24 saatlik Holter izlemi yapılabilir. Karmaşık olgularda ya da cerrahi planlama öncesi kardiyak manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve nadiren kalp kateterizasyonu kesin tanı sağlar ve tedavi planına yön verir.

• Ayrıntılı öykü ve kalp muayenesi
• Ekokardiyografi ve renkli Doppler incelemesi
• EKG, akciğer grafisi ve gerektiğinde efor testi
• Holter ritim izlemi, kardiyak MR ve seçilmiş olgularda kateterizasyon

Komplikasyonlar Nelerdir?

Mitral yetmezliğin uzun süre fark edilmediği ya da takip altına alınmadığı durumlarda kalp boşluklarında kalıcı değişiklikler gelişebilir. Sürekli geri kaçan kan, sol kulakçığın ve ardından sol karıncığın genişlemesine neden olur. Bu genişleme zamanla kalp kasının kasılma gücünü azaltabilir ve kalp yetersizliği tablosunun zeminini hazırlar. Egzersiz kapasitesinde belirgin azalma, sık tekrarlayan akciğer enfeksiyonları ve büyüme geriliği bu sürecin yansımaları olabilir.

Ritim bozuklukları, özellikle sol kulakçığın belirgin biçimde genişlediği olgularda gündeme gelir. Atriyal fibrilasyon gibi düzensiz ritim tabloları çocuklarda erişkinlere göre daha az görülse de ileri olgularda ortaya çıkabilir ve çarpıntı, baş dönmesi, nadiren bayılma gibi şikayetlere yol açabilir. Ritim bozukluğu varlığında pıhtı oluşumu riski arttığı için ileri yaşa yaklaşan ergenlerde ek değerlendirmeler yapılır.

Bir diğer önemli komplikasyon enfektif endokardittir. Hasarlı kapak dokusu, kan dolaşımına karışan bakterilerin yerleşmesi için uygun bir zemin oluşturur. Diş tedavileri, bazı cerrahi işlemler ya da ihmal edilen enfeksiyonlar sonrası gelişen bu tablo, ateş, halsizlik, kilo kaybı ve yeni ortaya çıkan üfürümle kendini gösterebilir. Bu nedenle mitral yetmezliği bulunan çocuklarda ağız hijyeni, düzenli diş kontrolleri ve enfeksiyonların gecikmeden değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Çocuğunuzda yaşıtlarına kıyasla belirgin biçimde çabuk yorulma, oyun sırasında sık ara verme ihtiyacı, merdiven çıkarken nefes darlığı veya gece uykusunda hızlı soluk alıp verme fark ediyorsanız bir çocuk kardiyoloji uzmanına başvurmanız uygun olur. Bebeklerde emme sırasında terleme, beslenmeyi yarıda bırakma ve kilo alımında yavaşlama dikkatle değerlendirilmesi gereken bulgulardır. Rutin muayenede duyulan ve daha önce belirtilmemiş bir kalp üfürümü de mutlaka ileri inceleme gerektirir.

Akut romatizmal ateş geçmişi olan, sık tekrarlayan bademcik enfeksiyonları yaşayan ya da ailesinde kalp kapak hastalığı bulunan çocuklarda düzenli kontrolleri aksatmamanız önerilir. Daha önce mitral yetmezlik tanısı almış bir çocukta yeni başlayan çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma hissi, ayak bileklerinde şişlik ya da öksürükle birlikte pembe-köpüklü balgam gibi bulgular acil değerlendirme gerektirir. Diş çekimi, küçük cerrahi işlem veya uzun süreli ateşli hastalık dönemlerinde de hekiminizle iletişim halinde olmanız süreci güvenli biçimde yönetmenize yardımcı olur.

Son Değerlendirme

Çocuklarda mitral yetmezlik, erken fark edildiğinde ve düzenli takip altında tutulduğunda büyük çoğunlukla iyi seyirli bir tablodur. Hafif olgular genellikle yıllık kontrollerle izlenirken orta ve ileri olgularda ilaç desteği, yaşam düzenlemeleri ve seçilmiş durumlarda cerrahi onarım gibi seçeneklerle süreç kontrol altına alınır. Aileler için en önemli adımlar; belirtileri tanımak, romatizmal ateş gibi önlenebilir nedenlerde enfeksiyonları gecikmeden değerlendirmek ve önerilen kontrol takvimine bağlı kalmaktır. Bu sayede kalp işlevleri korunabilir, çocuğun büyüme, gelişme ve sosyal yaşamı olumsuz etkilenmeden sürdürülebilir.

Koru Hastanesi Çocuk Kardiyoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, çocuklarda mitral yetmezlik gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.