HLA-B27 İlişkili Üveit

HLA-B27 ilişkili üveit, gözün orta tabakasını oluşturan üvea dokusunda gelişen iltihabi bir tablodur ve adını taşıdığı HLA-B27 adlı genetik belirteçle yakından bağlantılıdır. Bu durum çoğunlukla gözün ön bölümünde, yani iris (gözün renkli kısmı) ve siliyer cisim (mercek desteğini sağlayan yapı) çevresinde ortaya çıkar. Hastalar genellikle ani başlayan göz kızarıklığı, ışığa karşı belirgin hassasiyet ve bulanık görme şikayetiyle hekime başvurur. Tablonun en belirgin özelliklerinden biri, aynı kişide tekrar tekrar atak yapma eğilimi göstermesidir; bu yönüyle diğer üveit türlerinden ayrılır.

HLA-B27 ilişkili üveit yalnızca gözü ilgilendiren izole bir hastalık değildir. Pek çok hastada ankilozan spondilit, reaktif artrit, psoriatik artrit ya da inflamatuar bağırsak hastalıkları gibi sistemik rahatsızlıklar da eşlik edebilir. Bu nedenle göz hekimi tanı sürecinde sıklıkla romatoloji ve dahiliye bölümleriyle birlikte çalışır. Erken fark edilmesi, ataklar arasındaki sessiz dönemlerde dahi düzenli takip edilmesi ve uygun yaklaşımla yönetilmesi durumunda görme keskinliği büyük ölçüde korunabilir. Aksi halde kalıcı görme kayıplarına yol açabilen komplikasyonlar gelişebilir.

Kimlerde Görülür?

HLA-B27 ilişkili üveit en sık genç ve orta yaşlı erişkinlerde, özellikle 20 ile 40 yaş aralığında karşımıza çıkar. Çocukluk çağında da görülebilmekle birlikte sıklığı daha düşüktür. Erkeklerde kadınlara kıyasla biraz daha fazla rastlandığı bilinmekle beraber bu fark çok keskin değildir. Genetik yatkınlık ön planda olduğu için ailesinde HLA-B27 pozitifliği bulunan kişiler, ankilozan spondilit ya da romatizmal eklem hastalığı öyküsü olanlar daha yüksek risk altındadır. Aile bireylerinde benzer göz şikayetleri olan kişilerin de bu olasılığı akılda tutması gerekir.

Toplumda HLA-B27 pozitifliği yaklaşık olarak yüzde sekiz civarında görülürken bu kişilerin yalnızca bir kısmında üveit gelişir. Yani bu genetik özelliğin taşınması mutlaka hastalığın ortaya çıkacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte bel ve kalça ağrısı, sabah tutukluğu, eklem şişlikleri gibi şikayetleri olan ve daha önce göz iltihabı geçirmiş kişilerde HLA-B27 ilişkili üveit ihtimali ciddi biçimde artar. Sigara kullanımı, ağır stres ve bağışıklığı zorlayan enfeksiyonlar da bazı bireylerde atakların tetiklenmesinde rol oynayabilir.

Risk grubunda yer alan bir başka topluluk ise reaktif artrit ya da inflamatuar bağırsak hastalığı tanısı almış kişilerdir. Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi bağırsak iltihabı tablolarında üveit, hastalığın seyri boyunca farklı dönemlerde ortaya çıkabilir. Aynı şekilde sedef hastalığına eşlik eden eklem tutulumlarında da göz tutulumu gözlenebilir. Bu kişilerin hem mevcut hastalıklarını kontrol altında tutmaları hem de yeni gelişen göz şikayetlerini önemsemeleri, kalıcı sorunların önüne geçmek açısından önemlidir.

• 20-40 yaş aralığındaki genç erişkinler
• HLA-B27 pozitif aile öyküsü taşıyan kişiler
• Ankilozan spondilit veya reaktif artrit tanısı olanlar
• Crohn, ülseratif kolit gibi bağırsak iltihabı hastaları
• Sedef hastalığına bağlı eklem tutulumu görülen bireyler

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

HLA-B27 ilişkili üveit genellikle aniden ve tek gözde başlar. Hasta sabah uyandığında gözünde belirgin bir kızarıklık, batma hissi ve ışığa bakamama şikayetiyle uyanabilir. Görme bulanıklığı çoğu zaman bu tabloya eşlik eder ve hastalar net görmenin yerini sisli bir görüntünün aldığını ifade eder. Ağrı hissi sıklıkla gözün derininden gelir gibidir ve göz hareketleriyle artabilir. Bu belirtiler birkaç saat içinde hızla ilerleyebilir; bu nedenle hasta çoğu kez ilk gün içinde hekime başvurma ihtiyacı duyar.

Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı hastalarda yalnızca hafif bir rahatsızlık ve görme bulanıklığı varken, bazılarında ciddi ağrı, gözyaşı artışı ve göz kapağında şişlik gelişebilir. Pupil (göz bebeği) şekil bozuklukları, irise yapışıklıklar ve ön kamarada hücre artışı muayenede sıkça gözlenen bulgulardır. Hastaların önemli bir bölümü, atakların farklı zamanlarda ve farklı şiddetlerde tekrarladığını fark eder. Bu tekrarlayan seyir, tablonun en belirleyici unsurudur.

Göz dışı belirtiler de hastalığın seyrinde önemli yer tutar. Bel ağrısı, sabah hareket başlatmada zorlanma, kalça ve diz eklemlerinde şişlik, topuk ağrısı, ishal atakları ya da deri döküntüleri eşlik eden bulgular arasında sayılabilir. Bu nedenle göz hekimi yalnızca göz şikayetlerini değil, hastanın genel sağlık öyküsünü de ayrıntılı biçimde sorgular. Eşlik eden romatizmal veya sistemik tabloların erken fark edilmesi, hem göz hem de bütün vücut açısından sürecin daha sağlıklı yönetilmesini sağlar.

Nedenleri Nelerdir?

HLA-B27 ilişkili üveitin temelinde bağışıklık sisteminin yanlış yönlenmiş bir tepkisi yatar. HLA-B27, bağışıklık hücrelerinin yabancı maddeleri tanımasında görev alan bir doku uygunluk antijenidir. Bu antijenin belirli biçimleri, bazı kişilerde gözdeki üvea dokusunu yanlış bir hedef olarak algılayan bir iltihabi yanıta yol açabilir. Sonuçta vücut, kendi göz dokusuna karşı sürekli olarak aktive olan bir savunma davranışı geliştirir ve bu durum tekrarlayan iltihap ataklarıyla kendini gösterir.

Genetik yatkınlık tek başına yeterli değildir; tablonun ortaya çıkmasında çevresel etkenlerin tetikleyici rol oynadığı düşünülmektedir. Geçirilmiş bağırsak veya idrar yolu enfeksiyonları, ağır viral hastalıklar, uzun süreli stres, uyku düzensizliği ve bağışıklık sistemini etkileyen yaşam koşulları bu tetikleyiciler arasında sayılabilir. Bazı hastalarda bir grip atağının ardından göz şikayetlerinin başladığı, bazılarında ise yoğun iş temposu döneminde ataklar geliştiği gözlenir. Bu örnekler hastalığın çok yönlü doğasını ortaya koyar.

Eşlik eden romatizmal hastalıklar da iltihabi sürecin sürmesinde önemli pay sahibidir. Ankilozan spondilitte omurga ekleminde yaşanan kronik iltihap, vücutta sürekli bir bağışıklık aktivasyonu oluşturur ve göz tutulumunu kolaylaştırır. Aynı durum inflamatuar bağırsak hastalıklarında bağırsak duvarındaki süregelen iltihap için de geçerlidir. Bu yönüyle HLA-B27 ilişkili üveit, izole bir göz sorunu olmaktan çok sistemik iltihabi bir eğilimin göze yansıması olarak değerlendirilir ve tedavi planı da bu bütüncül bakış açısıyla şekillendirilir.

• HLA-B27 antijeninin yol açtığı bağışıklık dengesizliği
• Geçirilmiş bağırsak veya idrar yolu enfeksiyonları
• Eşlik eden romatizmal ve bağırsak hastalıkları
• Uzun süreli stres ve uyku düzeni bozuklukları
• Sigara kullanımı ve bağışıklığı zorlayan yaşam koşulları

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinde ilk adım, ayrıntılı bir hasta öyküsü ve göz muayenesidir. Göz hekimi şikayetlerin ne zaman başladığını, daha önce benzer atakların olup olmadığını, eşlik eden bel ağrısı, eklem şişliği, bağırsak ya da deri sorunları olup olmadığını ayrıntılı biçimde sorgular. Biyomikroskop adı verilen özel bir cihazla yapılan muayenede gözün ön kamarasındaki iltihap hücreleri, irisin durumu, göz içi basıncı ve pupil yapısı dikkatle değerlendirilir. Bu inceleme tablonun şiddeti ve yayılımı hakkında belirleyici bilgi sağlar.

Klinik bulgular HLA-B27 ilişkili üveiti düşündürdüğünde, kan tahlilleriyle HLA-B27 antijeninin varlığı araştırılır. Bunun yanı sıra iltihabi belirteçler, sedimentasyon hızı, C-reaktif protein gibi testler iltihabın genel düzeyini ortaya koymak için kullanılır. Romatizmal veya bağırsak hastalığı düşünülen olgularda romatoloji, gastroenteroloji ya da dahiliye bölümleriyle birlikte değerlendirme yapılır. Bel ve kalça eklemlerine yönelik görüntüleme yöntemleri, sistemik tablonun haritasını çıkarmaya yardımcı olur ve sürecin yönetiminde önemli bir basamak oluşturur.

Bazı olgularda görme bulanıklığının nedenini ayrıntılı incelemek için ek göz incelemeleri yapılır. Optik koherens tomografi (OCT) adı verilen yöntem retina katmanlarını ayrıntılı biçimde görüntülerken, fundus floresein anjiyografi damarsal yapılardaki iltihabi değişiklikleri değerlendirir. Bu tetkikler özellikle ön kamaranın ötesine geçen, arka segmenti de etkileyen tabloların ayırt edilmesinde kıymetlidir. Tüm bu basamaklar birlikte değerlendirildiğinde hekim kesin tanı sağlar ve hastaya özgü bir izlem planı oluşturulur.

Komplikasyonlar Nelerdir?

HLA-B27 ilişkili üveit zamanında fark edilmediğinde ya da takip aksadığında çeşitli göz komplikasyonlarına zemin hazırlayabilir. En sık karşılaşılan sorunlardan biri, irisin lensle yapışıklık göstermesi sonucu ortaya çıkan pupil şekil bozukluklarıdır. Bu yapışıklıklar göz içi sıvının dolaşımını bozarak göz içi basıncının yükselmesine ve glokoma yol açabilir. Sürekli yüksek seyreden göz içi basıncı görme sinirinde kalıcı hasara neden olarak görme alanında daralma şeklinde kendini gösterebilir.

Bir başka önemli komplikasyon, gözün şeffaf merceğinin saydamlığını kaybetmesi yani katarakt gelişimidir. Tekrarlayan iltihap atakları ve uzun süreli kortikosteroid kullanımı bu süreci hızlandırabilir. Hastalar başlangıçta hafif bir bulanıklık tarif ederken zamanla net görmenin belirgin biçimde azaldığını fark ederler. Ayrıca arka segmenti etkileyen tablolarda makula adı verilen sarı noktada ödem gelişebilir; bu durum okuma, yüz tanıma ve ince ayrıntıları seçme gibi günlük işlerde belirgin zorluklara yol açar.

Daha az sıklıkta görülmekle birlikte göz içi yapışıklıkların ileri dönemde retina dekolmanına, kalıcı görme kaybına ya da gözde sürekli ağrıya yol açabildiği bilinmektedir. Sistemik açıdan ise ankilozan spondilit gibi eşlik eden hastalıkların kontrol altına alınmaması, omurgada hareket kısıtlılığı ve eklem hasarı gibi başka sorunlara yol açabilir. Bu nedenle göz ve genel sağlık takibinin birlikte sürdürülmesi, komplikasyonların azaltılması açısından belirleyici unsurdur.

• İris yapışıklıkları ve pupil şekil bozuklukları
• Yüksek göz içi basıncı ve glokom gelişimi
• Erken yaşta katarakt oluşumu
• Makula ödemi ve buna bağlı görme azalması
• İleri dönemde kalıcı görme kaybı riski

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Gözünüzde aniden başlayan kızarıklık, ışığa bakamama, batma hissi ve görme bulanıklığı şikayetleriniz varsa zaman kaybetmeden bir göz hekimine başvurmanız gerekir. Özellikle daha önce benzer bir atak geçirdiyseniz veya ailenizde ankilozan spondilit, romatizmal hastalık ya da inflamatuar bağırsak hastalığı öyküsü bulunuyorsa şikayetlerin hafif görünmesi sizi yanıltmamalıdır. Erken dönemde başlatılan değerlendirme, atakların daha kısa sürmesini ve görme keskinliğinin korunmasını kolaylaştırır.

Bunun yanı sıra göz şikayetlerinize bel ağrısı, sabahları belirgin tutukluk, kalça ya da diz eklemlerinde şişlik, uzun süreli ishal atakları, deri döküntüleri ya da idrar yolu yakınmaları eşlik ediyorsa süreç yalnızca göz açısından değil tüm vücut açısından değerlendirilmelidir. Bu tablolarda göz hekiminin yanı sıra romatoloji ve dahiliye bölümleriyle ortak izlem önerilir. Reçete edilen damlaları ve sistemik tedavileri kendi kararınızla bırakmamanız, kontrol randevularını aksatmamanız sürecin daha güvenli ilerlemesini sağlar.

Son Değerlendirme

HLA-B27 ilişkili üveit, genetik yatkınlık ve bağışıklık sistemindeki dengesizlikle yakından bağlantılı, tekrarlayan ataklarla seyreden bir göz iltihabı tablosudur. Tek başına bir göz hastalığı olarak değerlendirilmesi yerine ankilozan spondilit, reaktif artrit ya da bağırsak iltihabı gibi sistemik tablolarla birlikte ele alınması, sürecin doğru yönetilmesinde belirleyici unsurdur. Erken tanı, düzenli takip ve hekim önerilerine uyum sayesinde hem görme keskinliği korunabilir hem de eşlik eden hastalıkların seyri daha iyi yönetilebilir.

Koru Hastanesi Göz Hastalıkları bölümünde uzman hekimlerimiz, hla-b27 i╠çlişkili üveit gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.