Gestasyonel Trofoblastik Hastalık

Gestasyonel trofoblastik hastalık, gebelik sırasında plasentayı oluşturması beklenen hücrelerin (trofoblast hücreleri) anormal biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir grup hastalığa verilen ortak isimdir. Çoğu zaman iyi huylu seyreden mol gebelik (üzüm gebeliği) tablosundan, daha nadir görülen invaziv mol ve koryokarsinom gibi kötü huylu formlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Hastalık her ne kadar gebelikle başlasa da bazen düşük, tahliye veya normal doğum sonrasında da kendini gösterebilir; bu nedenle sadece hamilelik döneminde değil, sonrasında da takip gerektiren bir durumdur.

Bu hastalıkların ortak özelliği, kan ve idrarda ölçülebilen beta-hCG (gebelik hormonu) seviyelerinin beklenenden çok daha yüksek seyretmesi ve plasentanın olağan dışı bir görünüm almasıdır. Erken tanı konulduğunda hastaların büyük bir kısmında hastalık kontrol altına alınabilir; özellikle kötü huylu formlar bile uygun yaklaşımla yönetildiğinde belirgin biçimde iyileşmeye katkı sağlar. Bu yazıda gestasyonel trofoblastik hastalığın kimlerde görüldüğünden tanı sürecine, belirtilerinden olası komplikasyonlara kadar pek çok soruyu anlaşılır bir dille ele alacaktır.

Kimlerde Görülür?

Gestasyonel trofoblastik hastalık temel olarak doğurganlık çağındaki kadınlarda gözlenen bir tablodur. Ancak her gebelikte aynı sıklıkta karşılaşılmaz; bazı yaş aralıkları ve bazı sağlık durumları riski belirgin biçimde artırır. Yapılan çalışmalar, 20 yaşın altındaki ve özellikle 40 yaşın üzerindeki gebeliklerde mol gebelik sıklığının arttığını göstermektedir. Erken yaşta yapılan gebeliklerde yumurta hücresinin olgunlaşmasıyla ilgili sorunlar, ileri yaşlarda ise yumurta kalitesinin azalması bu artışın en sık öne sürülen nedenleri arasındadır.

Coğrafi farklılıklar da bu hastalığın görülme sıklığını etkiler. Uzak Doğu Asya ülkelerinde ve bazı Latin Amerika bölgelerinde mol gebelik, Batı ülkelerine kıyasla daha sık bildirilmektedir. Beslenme alışkanlıkları, A vitamini ve hayvansal yağ tüketimindeki dengesizlikler ile sosyoekonomik koşullar bu farkın gerekçeleri arasında değerlendirilir. Türkiye gibi geçiş ülkelerinde sıklık orta düzeydedir ve düzenli gebelik takibinin yaygınlaşmasıyla erken tanı oranı son yıllarda belirgin biçimde artmıştır.

Daha önce mol gebelik öyküsü olan kadınlarda yeni bir gebelikte aynı tablonun yineleme olasılığı, ilk kez gebe kalan kadınlara göre yaklaşık on kat daha fazladır. İki kez mol gebelik geçirmiş bir kadında bu olasılık daha da yükselir. Bunun yanında tekrarlayan düşük öyküsü, kısırlık tedavisi gören kadınlar, kan grubu uyuşmazlığı yaşanan gebelikler ve sigara kullanımı da riskin artışına katkıda bulunan unsurlar arasında sayılır. Bu nedenle risk grubundaki kadınların gebelik planlandığında ön değerlendirmeden geçmesi önerilir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Gestasyonel trofoblastik hastalığın belirtileri çoğu zaman normal bir gebeliğin ilk haftalarına benzese de bazı önemli farklılıklar dikkat çeker. En sık karşılaşılan şikayet, gebeliğin erken döneminde başlayan ve giderek artan vajinal kanamadır. Bu kanama bazen koyu kahverengi lekelenme şeklinde olabileceği gibi, bazen de pıhtılarla birlikte gelen yoğun bir kanama biçiminde kendini gösterir. Mol gebelikte kanamaya zaman zaman küçük üzüm tanelerine benzeyen kistik yapıların düşmesi de eşlik edebilir; bu görünüm hastalığın halk arasındaki adına da kaynaklık etmiştir.

Rahim büyüklüğünün gebelik haftasıyla uyuşmaması da önemli bir bulgudur. Klasik olarak rahim, olması gerekenden daha büyük ve yumuşak hissedilir. Buna karşın bazı vakalarda rahim, gebelik haftasından küçük de kalabilir. Aşırı bulantı ve kusma (hiperemezis gravidarum), kontrol edilemeyen tükürük artışı, erken dönemde başlayan tansiyon yüksekliği ve bacaklarda belirgin şişlik de hastalığın habercisi olabilir. Bu şikayetlerin ortak özelliği, normal bir gebelikte beklenenden çok daha şiddetli yaşanmasıdır.

Bazı kadınlarda tiroid bezi aşırı çalışmaya başlar ve çarpıntı, terleme, ellerde titreme, kilo kaybı gibi belirtiler ortaya çıkar. Bunun nedeni, yüksek seviyeye ulaşan beta-hCG hormonunun tiroid hücrelerini uyarmasıdır. Nadiren nefes darlığı, öksürük ve göğüs ağrısı gibi şikayetler de eklenebilir; bu durum hastalığın akciğerlere yayılmış olabileceğine işaret eder. Belirtiler tek başlarına hastalığı kesin olarak göstermez; ancak birden fazla şikayetin bir arada bulunması mutlaka ileri inceleme gerektirir.

• Erken gebelikte başlayan, koyu kahverengi veya parlak kırmızı vajinal kanama
• Gebelik haftasıyla uyumsuz, beklenenden büyük rahim
• Şiddetli bulantı, kusma ve sıvı alamama
• Erken dönemde yüksek tansiyon ve bacaklarda ödem
• Çarpıntı, terleme, titreme gibi tiroid aşırı çalışma bulguları

Nedenleri Nelerdir?

Gestasyonel trofoblastik hastalığın temelinde, döllenme sırasında oluşan genetik bir hata yatar. Normal bir gebelikte yumurta ve sperm hücresi birleşerek anneden ve babadan eşit oranda kromozom taşıyan bir embriyo oluşturur. Mol gebelikte ise bu denge bozulur. Tam mol gebelikte yumurta hücresi kendi genetik bilgisini taşımaz; sadece babadan gelen kromozomlar bulunur. Bu durumda gerçek anlamda bir bebek gelişmez, yalnızca anormal plasenta dokusu çoğalır. Kısmi mol gebelikte ise yumurta hücresi tek bir sperm yerine iki sperm ile döllenmiş olur ve fazladan kromozom seti ortaya çıkar.

Bu genetik anormalliklerin neden bazı kadınlarda görülüp diğerlerinde görülmediği henüz tüm yönleriyle açıklanmış değildir. Bununla birlikte yumurta kalitesinin azaldığı ileri yaşlarda ve yumurtanın olgunlaşma sürecinin tamamlanmadığı çok erken yaşlardaki gebeliklerde riskin artması, sürecin temelinde yumurta hücresine ait sorunların bulunduğunu düşündürür. Yumurtlama düzensizlikleri, polikistik over sendromu ve hormonal dengesizliklerin de döllenme aşamasındaki hataları kolaylaştırabileceği öne sürülmektedir.

Beslenme alışkanlıkları da rol oynayan önemli bir başlıktır. A vitamini, folik asit ve hayvansal proteinden yetersiz beslenmenin mol gebelik riskini artırdığı, dengeli beslenen toplumlarda ise oranın daha düşük olduğu gözlenmiştir. Sigara kullanımı, akrabalar arası evlilik ve bazı bölgelerde sık görülen ailesel mol gebelik formları da nedensel zincirin parçalarıdır. Yine de bu etmenlerden hiçbiri tek başına hastalığa yol açmaz; genetik hata ile çevresel etkenlerin birleşmesi belirleyici unsurdur.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinin ilk adımı, ayrıntılı bir öykü alımı ve fizik muayenedir. Hekim öncelikle son adet tarihini, kanamanın başlangıcını ve özelliğini, daha önceki gebelik öykülerini sorgular. Karın muayenesinde rahim büyüklüğü değerlendirilir; gebelik haftasıyla uyumsuzluk ilk önemli ipucudur. Ardından temel kan tetkikleri istenir. Burada en kritik gösterge beta-hCG hormon düzeyidir. Normal gebeliğe kıyasla çok daha yüksek seyreden bu değer, hekimi gestasyonel trofoblastik hastalık yönünde uyandırır.

Ultrasonografi tanıda belirleyici görüntüleme yöntemidir. Tam mol gebelikte rahim içinde tipik olarak çok sayıda küçük kistten oluşan, kar tanesi ya da bal peteği görüntüsü olarak tanımlanan bir manzara izlenir. Kısmi mol gebelikte plasenta dokusu içinde benzer kistik alanlar bulunsa da bir fetüse ait yapılar da görülebilir. Doppler ultrasonografi ile rahim ve çevre damarlardaki kan akımı değerlendirilir; özellikle invaziv mol şüphesinde önemli bilgiler sağlar.

Tanının kesinleştirilmesi için tahliye sonrasında alınan dokunun patolojik incelemesi gerekir. Patolog, mikroskop altında trofoblast hücrelerinin yapısını, çoğalma hızını ve villus adı verilen küçük plasenta yapılarının durumunu inceleyerek hastalığın türünü belirler. Akciğer grafisi, gerektiğinde toraks ve beyin görüntülemeleri ise hastalığın yayılım gösterip göstermediğini araştırmak için kullanılır. Tanı sonrasında haftalık beta-hCG ölçümleri ile hastalığın seyri uzun süre takip edilir.

• Detaylı öykü ve jinekolojik muayene
• Kanda ve idrarda beta-hCG hormon düzeyinin ölçülmesi
• Rahim içi görüntüleme amacıyla ultrasonografi ve Doppler incelemesi
• Tahliye sonrası dokunun patolojik değerlendirilmesi
• Yayılım araştırmak için akciğer grafisi ve gerektiğinde ileri görüntüleme

Komplikasyonlar Nelerdir?

Gestasyonel trofoblastik hastalık erken dönemde fark edilmediğinde çeşitli komplikasyonlara zemin hazırlayabilir. En sık görülen sorun, yoğun ve tekrarlayan vajinal kanamalara bağlı gelişen kansızlıktır. Hastalarda halsizlik, çarpıntı, baş dönmesi ve nefes darlığı belirginleşir. Bazı vakalarda kan kaybı o kadar fazla olabilir ki kan nakli gerekebilir. Ayrıca yüksek seyreden beta-hCG hormonu, yumurtalıklarda iki taraflı kist oluşumuna yol açabilir; bu kistler genelde tahliye sonrası kendiliğinden geriler ancak nadiren burulma gibi acil durumlara neden olur.

Erken dönemde başlayan ve kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon, gestasyonel trofoblastik hastalığın bir diğer önemli komplikasyonudur. Gebelik öncesi tansiyonu normal olan bir kadında yirminci haftadan çok önce ortaya çıkan yüksek tansiyon ve idrarda protein kaçağı, hekimi bu hastalık yönünde uyandırır. Tiroid bezinin aşırı çalışması da ciddi sorunlara yol açabilir; uygun yaklaşımla yönetilmediğinde tiroid krizi denilen, kalp ritm bozuklukları ve ateş yüksekliği ile seyreden tablo gelişebilir.

Hastalığın en endişe verici komplikasyonu ise mol gebelik sonrası gelişen sürekli trofoblastik hastalık ve nadir olarak koryokarsinomdur. Bu durumda hücreler rahim duvarına derinlemesine ilerler veya kan yoluyla akciğerler, karaciğer ve beyin gibi uzak organlara yayılır. Akciğer tutulumunda öksürük ve kanlı balgam, beyin tutulumunda baş ağrısı ve nöbetler ortaya çıkabilir. Bu nedenle tahliye sonrası uzun süreli beta-hCG takibi büyük önem taşır; hormon değerlerinin sıfırlanmaması veya yeniden yükselmesi sürecin sıkı izlenmesini gerektirir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Gebeliğinizin erken döneminde tekrarlayan ya da giderek artan vajinal kanama yaşıyorsanız ihmal etmeden bir kadın hastalıkları ve doğum hekimine başvurmalısınız. Özellikle kanamayla birlikte küçük üzüm taneciklerine benzeyen yapılar düşüyorsa, karın alt bölgenizde dolgunluk hissi ve şişlik varsa veya rahminizin gebelik haftanıza göre çok daha hızlı büyüdüğünü düşünüyorsanız beklemeden değerlendirme istemeniz yerinde olur. Bu belirtiler her zaman ciddi bir tabloya işaret etmese de hızlı bir muayene sürecin doğru yönetilmesini sağlar.

Olağandışı şiddette bulantı kusmanız varsa, sıvı bile tutamıyorsanız ve günlük yaşamınızı sürdürmekte zorlanıyorsanız bu durum da hekime başvurmanız için yeterli bir nedendir. Çarpıntı, ellerde titreme, ani kilo kaybı veya açıklanamayan terleme atakları yaşıyorsanız tiroid değerlendirmesi de gerekebilir. Erken dönemde başlayan baş ağrısı, görme bulanıklığı ve bacaklarda belirgin şişlik gibi şikayetler tansiyonla ilgili olabileceğinden mutlaka aynı gün içinde başvurmanız önerilir.

Daha önce mol gebelik geçirdiyseniz ve yeniden gebelik planlıyorsanız, gebeliğin ilk haftalarında ultrasonografi ile değerlendirme için randevu almanız faydalıdır. Tahliye sonrası dönemde size verilen beta-hCG takip programını mutlaka aksatmadan sürdürmeli, kontrol değerlerinde duraklama veya artış olduğunda hekiminize bilgi vermelisiniz. Hekiminizin önerdiği süre boyunca etkili bir doğum kontrol yöntemi kullanmanız, takip sürecinin sağlıklı tamamlanmasına önemli katkı sağlar.

Son Değerlendirme

Gestasyonel trofoblastik hastalık, gebeliğin erken döneminde fark edilebilen, uygun yaklaşımla yönetildiğinde son derece olumlu bir seyir gösteren bir hastalık grubudur. Erken kanama, aşırı bulantı, yüksek tansiyon gibi belirtilerin ciddiye alınması, ultrasonografi ve beta-hCG ölçümleriyle desteklenen bir tanı süreci ve tahliye sonrası düzenli takip, hem hastalığın kontrol altına alınmasında hem de sonraki gebeliklerin sağlıklı geçmesinde belirleyici unsurdur. Toplumda az bilinen bu tablo, doğru bilgilendirmeyle birlikte korkulan bir konu olmaktan çıkar ve yönetilebilir bir sağlık sorununa dönüşür.

Koru Hastanesi Radyasyon Onkolojisi bölümünde uzman hekimlerimiz, gestasyonel trofoblastik hastalık gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.