Çocuklarda Regürjitasyon

Çocuklarda regürjitasyon, mide içeriğinin herhangi bir zorlanma olmadan ağıza ya da yemek borusuna geri gelmesi anlamına gelir. Özellikle bebeklik döneminde sıkça karşılaşılan bu durum, çoğu zaman ailelerin endişelenmesine yol açsa da büyük bölümünde herhangi bir hastalık tablosunun göstergesi değildir. Bebeklerin sindirim sistemi henüz olgunlaşmadığı için süt ya da besinler küçük miktarlarda ağız kenarından geri gelebilir. Bu tablo, kusma ile karıştırılsa da iki durum birbirinden farklıdır. Regürjitasyonda mide kasılması ya da güç harcama söz konusu olmaz; içerik kendiliğinden, sessizce dışarı sızar.

Çocuklarda regürjitasyon, gelişimsel olarak belirli yaş dönemlerinde sık görülürken bazı çocuklarda altta yatan bir nedene bağlı olarak daha belirgin biçimde ortaya çıkabilir. Beslenme alışkanlıkları, yemek borusu ile mide arasındaki kapakçığın olgunluk düzeyi, beslenme sonrası pozisyon ve yutulan hava miktarı bu sürecin seyrini doğrudan etkiler. Tablo çoğu zaman bebeklik döneminin sonuna doğru kendiliğinden geriler. Ancak büyüme geriliği, beslenme reddi ya da solunum sıkıntısı gibi belirtiler eşlik ettiğinde durum yalnızca fizyolojik bir bulgu olmaktan çıkar ve dikkatli bir değerlendirme gerektirir.

Kimlerde Görülür?

Regürjitasyon en sık olarak yenidoğan döneminden itibaren altıncı aya kadar olan bebeklerde gözlenir. Yapılan değerlendirmelere göre bebeklerin önemli bir kısmı yaşamlarının ilk aylarında günde bir veya daha fazla kez beslenme sonrası içeriği geri çıkarır. Bu durum bebeklerin sindirim sisteminin henüz tam olgunlaşmamış olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Yemek borusunun alt ucundaki kasın gevşek olması, mide kapasitesinin küçük olması ve sıvı ağırlıklı beslenme bu eğilimi artırır. Çoğunlukla bebekler büyüdükçe ve katı gıdaya geçildikçe tablo belirgin biçimde geriler.

Bunun yanı sıra prematüre olarak doğan bebeklerde regürjitasyon daha sık ve daha uzun süreli görülebilir. Erken doğan bebeklerde sindirim kasları ile yemek borusu kapakçığının olgunlaşması zamana yayıldığı için besin geri çıkışı daha belirgin olabilir. Ayrıca biberonla beslenen bebeklerde fazla hava yutma riski yüksek olduğundan tablo daha sık ortaya çıkar. Anne sütüyle beslenen bebeklerde de görülmekle birlikte miktar ve sıklık genellikle daha azdır.

Daha büyük yaşlardaki çocuklarda regürjitasyon görüldüğünde altta yatan bir nedenin varlığı düşünülmelidir. Reflü hastalığı, yemek borusu hareket bozuklukları, alerjik tablolar ya da nörolojik gelişim farklılıkları bu yaş grubunda regürjitasyonu tetikleyebilir. Obezite, hızlı yeme alışkanlığı, gazlı içecek tüketimi ve yatış pozisyonu da büyük çocuklarda tabloyu derinleştiren etkenler arasında yer alır. Bu nedenle yaş grubuna göre değerlendirme yaklaşımı farklılık gösterir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Regürjitasyonun en belirgin bulgusu, beslenmeyi takiben kısa süre içinde küçük miktarlarda süt ya da besin içeriğinin ağızdan dışarı çıkmasıdır. Bu çıkış sırasında bebek genellikle rahatsızlık belirtisi göstermez, ağlamaz, öksürmez ya da güç sarf etmez. İçerik çoğu zaman süt ile aynı görünüme sahiptir ve sindirilmemiş haldedir. Geri gelen miktar genellikle bir çay kaşığı ile bir yemek kaşığı arasında değişir. Bebek bu süreç boyunca neşeli ve uyanık görünür, büyümesi düzenli devam eder.

Bazı bebeklerde regürjitasyon daha sık ve daha fazla miktarda görülebilir. Bu durumda göğüs ya da ağız bölgesinde sık ıslanma, kıyafet değişimi ihtiyacı ve süt kokusu gibi gündelik yansımalar ortaya çıkar. Beslenme sonrası bebek dik tutulduğunda tablo hafifleyebilir, sırtüstü yatırıldığında ise belirginleşebilir. Aileler bu durumu kusma ile karıştırabilir; ancak kusmada karın kaslarının kasılması, yüz kızarması ve belirgin huzursuzluk görülürken regürjitasyonda bu bulgular bulunmaz.

Tablo daha belirgin bir hastalık zeminine oturduğunda farklı bulgular eşlik etmeye başlayabilir. Bebeğin beslenme sırasında huzursuzlanması, sık sık memeyi veya biberonu reddetmesi, beslenme sonrası kıvranması, hıçkırık ataklarının uzaması, kilo alımının yavaşlaması ve solunumda zorlanma belirtileri dikkat çekicidir. Bu tür bulgular regürjitasyonun yalnızca gelişimsel bir durum olmadığını, altta gastroözofageal reflü hastalığı gibi bir tablonun yatabileceğini düşündürür.

Daha büyük çocuklarda ise göğüs arkasında yanma hissi, ağızda ekşi tat, geceleri öksürük, ses kısıklığı, boğazda yabancı cisim hissi ve nefes kokusu gibi bulgular eşlik edebilir. Bu yaş grubunda regürjitasyon doğrudan görünmek yerine daha sinsi belirtilerle karşımıza çıkabilir. Yineleyen orta kulak iltihapları, diş minesinde aşınma ve uykuda öksürük atakları da dolaylı bulgular arasında değerlendirilir.

Nedenleri Nelerdir?

Regürjitasyonun temel nedeni, yemek borusu ile mide arasındaki kapakçık görevi gören alt kasın yeterli olgunluğa ulaşmamış olmasıdır. Bebeklik döneminde bu kas hem gevşek hem de zayıf çalışır. Mide içeriğinin yukarı doğru sızması bu nedenle kolaylaşır. Mide kapasitesinin küçük olması, sıvı ağırlıklı beslenme ve bebeklerin uzun süre yatay pozisyonda kalması bu eğilimi belirgin biçimde artırır. Süreç çoğunlukla zamanla olgunlaşma tamamlandıkça kendiliğinden geriler.

Beslenme alışkanlıklarına bağlı nedenler de tabloyu belirgin biçimde etkiler. Bir öğünde fazla miktarda süt verilmesi, biberon deliğinin uygun olmaması, beslenme sırasında bebeğin fazla hava yutması ya da beslenme sonrası uygun gazın çıkarılmaması regürjitasyon sıklığını artırır. Bebeğin beslenme sırasındaki pozisyonu, anne memesinin doğru kavranıp kavranmaması ve biberon eğimi de bu tablo üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bazı bebeklerde inek sütü proteinine karşı gelişen alerjik yanıt da regürjitasyona zemin hazırlayabilir.

Bu durumu tetikleyen başlıca etkenler arasında şunlar sayılabilir:

• Aşırı miktarda ya da çok hızlı beslenme
• Beslenme sırasında fazla hava yutma
• Beslenme sonrası bebeğin hemen yatırılması
• İnek sütü ya da diğer besinlere karşı alerjik yanıt
• Yemek borusu kapakçığının gevşek çalışması
• Bebeğin sıkı kundaklanması ya da karnına baskı yapan giysiler

Daha büyük çocuklarda nedenler genellikle daha karmaşık bir tablo çizer. Gastroözofageal reflü hastalığı, hiatal herni adı verilen mide fıtığı, yemek borusu hareket bozuklukları, kronik kabızlık, obezite ve bazı nörolojik gelişim farklılıkları regürjitasyonun zemininde yer alabilir. Ayrıca bazı ilaçların kullanımı, çikolata, gazlı içecek ve baharatlı besinlerin sık tüketimi de tabloyu derinleştirir. Bu nedenle çocuğun yaşı, beslenme alışkanlıkları ve eşlik eden bulgular bir bütün halinde değerlendirilir.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinin temel basamağı, ayrıntılı bir öykü alımı ve dikkatli bir fiziksel muayenedir. Hekim, regürjitasyonun ne zaman başladığını, sıklığını, miktarını, beslenme şekliyle ilişkisini ve eşlik eden bulguları değerlendirir. Bebeğin büyüme eğrisi, kilo alımı, beslenme düzeni ve günlük rutinleri ayrıntılı biçimde sorgulanır. Çoğu bebekte tablo tipik fizyolojik regürjitasyon özelliği taşıdığından ek incelemeye gerek kalmadan klinik değerlendirmeyle netlik kazanır.

Belirtiler tipik fizyolojik regürjitasyondan ayrılıyorsa ya da büyüme geriliği, solunum sıkıntısı, kanlı içerik gelmesi veya yutma güçlüğü gibi alarm bulguları varsa ileri incelemelere başvurulur. Bu noktada yemek borusu pH ölçümü, baryumlu üst sindirim sistemi grafisi, üst sindirim sistemi endoskopisi ve gerektiğinde özofagus manometrisi (yemek borusu basınç ölçümü) gibi tetkikler gündeme gelebilir. Bu tetkikler içerik geri kaçışının sıklığını, süresini ve yemek borusunda yarattığı etkiyi ortaya koyar.

Tanı yaklaşımında öncelikli amaç, regürjitasyonun fizyolojik mi yoksa patolojik bir tablonun parçası mı olduğunu netleştirmektir. Alerjik tabloların düşünüldüğü durumlarda diyet değişikliği denemeleri yapılabilir ve yanıt izlenir. Gerekli olduğunda kan tetkikleri, dışkı incelemeleri ve görüntüleme yöntemleri tabloyu netleştirir. Multidisipliner bir yaklaşım ile çocuk gastroenterolojisi uzmanı, çocuk sağlığı uzmanı ve gerektiğinde beslenme uzmanı birlikte değerlendirme yapar.

Komplikasyonlar Nelerdir?

Fizyolojik regürjitasyon çoğu bebekte herhangi bir komplikasyona yol açmadan kendiliğinden geriler. Ancak tablo sık ve uzun süreli devam ettiğinde ya da altta gastroözofageal reflü hastalığı gibi bir zemin bulunduğunda farklı sorunlar gelişebilir. Bunların başında beslenme reddine bağlı kilo alımının yavaşlaması ve büyüme geriliği gelir. Sık geri gelen içerik bebeğin yeterli besin almasını engelleyebilir, beslenme süreçleri bebek için rahatsız edici bir deneyime dönüşebilir.

Mide içeriğinin yemek borusuna sık temas etmesi, yemek borusu mukozasında tahrişe ve zamanla iltihaplanmaya yol açabilir. Bu duruma özofajit adı verilir ve göğüs arkasında yanma, beslenme sırasında ağlama, huzursuzluk gibi belirtilerle kendini gösterir. Tedavi edilmediğinde uzun vadede yemek borusunda darlık gelişebilir. Bunun yanı sıra mide içeriğinin solunum yollarına kaçması durumunda yineleyen solunum yolu enfeksiyonları, hışıltı, kronik öksürük ve bazı durumlarda aspirasyon pnömonisi gibi tablolar ortaya çıkabilir.

Karşılaşılabilecek başlıca olası komplikasyonlar şunlardır:

• Yemek borusunda iltihap ve uzun dönemde darlık gelişimi
• Yineleyen orta kulak iltihapları ve sinüs sorunları
• Solunum yolu enfeksiyonlarına ve hışıltıya yatkınlık
• Diş minesinde aşınma ve diş çürüklerinde artış
• Beslenme reddi ve büyüme geriliği
• Uyku düzeninde bozulma ve huzursuzluk

Daha büyük çocuklarda kronik regürjitasyon, ses kısıklığı, kronik öksürük ve astım benzeri tablolara katkı sağlayabilir. Beslenme süreçlerinin rahatsız edici hale gelmesi çocuklarda yeme bozukluklarına zemin hazırlayabilir. Bu nedenle tablonun fizyolojik sınırların dışına çıkıp çıkmadığı düzenli kontrollerle takip edilir. Erken dönemde fark edilen ve uygun yaklaşımla yönetilen tablolarda bu komplikasyonların büyük bölümü önlenebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Bebeğinizde regürjitasyon görüldüğünde her durumun acil değerlendirme gerektirmediğini bilmek önemlidir. Ancak bazı bulguların eşlik ettiği durumlarda gecikmeden bir hekime başvurmanız önerilir. Bebeğinizin kilo alımının durması ya da gerilemesi, beslenmeyi reddetmesi, beslenme sırasında sürekli ağlaması, regürjitasyon sırasında nefes almakta zorlanması ya da morarması durumunda profesyonel destek almanız önerilir.

Geri gelen içerikte kan ya da safra benzeri yeşilimsi bir renk görmeniz, bebeğinizin ateşinin yükselmesi, ishal veya dehidratasyon belirtilerinin eşlik etmesi de hekim değerlendirmesi gerektiren durumlardır. Ayrıca bebeğinizin yaşı bir yılı geçtiği halde regürjitasyon devam ediyorsa, yutma güçlüğü, sık tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları veya uzun süreli öksürük şikayetleri ortaya çıkıyorsa bu durumu mutlaka uzman bir hekimle paylaşmanız uygun olur.

Daha büyük çocuğunuzda sürekli ekşi tat, göğüs arkasında yanma, ses kısıklığı, geceleri uykudan uyandıran öksürük atakları ya da beslenme sırasında takılma hissi tarif ediyorsa değerlendirme süreci başlatılmalıdır. Sürecin doğru yönetilmesi için belirtileri yazılı bir günlük halinde takip etmeniz, beslenme saatlerini ve eşlik eden bulguları not almanız hekim değerlendirmesi sırasında oldukça yardımcı olur.

Son Değerlendirme

Çocuklarda regürjitasyon, bebeklik döneminde sıkça karşılaşılan ve büyük çoğunlukla zamanla kendiliğinden gerileyen bir tablodur. Sindirim sisteminin olgunlaşmasıyla birlikte belirtiler azalır ve çocuk normal gelişimini sürdürür. Ancak tablonun sık tekrarlaması, beslenmeyi olumsuz etkilemesi ya da farklı bulguların eşlik etmesi durumunda ayrıntılı bir değerlendirme gerekir. Erken fark edilen ve doğru yaklaşımla yönetilen tablolarda hem komplikasyon riski azalır hem de çocuğun gelişim süreci güvenli biçimde sürdürülür.

Koru Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları bölümünde uzman hekimlerimiz, çocuklarda regürjitasyon gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.