Böbrek Kanseri

Böbrek kanseri, böbrek dokusundaki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan ve sıklıkla uzun süre belirti vermeden ilerleyebilen bir hastalıktır. Böbrekler, kanı süzerek atık maddeleri idrar yoluyla dışarı atmaktan, kan basıncının dengelenmesinden ve bazı hormonların salınmasından sorumlu olduğu için bu organda gelişen bir tümör, kişinin yaşam kalitesini birden fazla noktadan etkileyebilir. Hastalığın erken dönemde fark edilmesi, tedavi başarısı açısından oldukça belirleyici bir unsurdur.

Son yıllarda yapılan görüntüleme tetkiklerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, başka bir nedenle çekilen ultrason ya da tomografi sırasında tesadüfen tespit edilen böbrek tümörü vakaları artmıştır. Bu durum, hastalığın erken evrede yakalanma şansını yükseltmiş, dolayısıyla daha az müdahaleyle yönetilebilen tabloların sayısı çoğalmıştır. Yine de bel ağrısı, idrarda kan görülmesi ya da açıklanamayan kilo kaybı gibi şikayetleri olan kişilerin, bu bulguları hafife almadan değerlendirme yaptırması büyük önem taşır.

Kimlerde Görülür?

Böbrek kanseri genel olarak orta ve ileri yaş grubunda daha sık karşılaşılan bir hastalıktır. Tanı konulan kişilerin önemli bir kısmı 50 yaş üzerindedir ve görülme sıklığı yaşla birlikte kademeli olarak artmaktadır. Erkeklerde kadınlara kıyasla yaklaşık iki kat daha sık rastlandığı bilinmektedir. Bunun arkasında hormonal farklılıkların yanı sıra erkeklerin sigara, mesleki kimyasal maruziyeti gibi risk etmenlerine daha yoğun temas etmesi de etkili olabilmektedir.

Ailesinde böbrek kanseri öyküsü bulunan bireylerde hastalık riski belirgin biçimde yükselmektedir. Özellikle birinci derece akrabalarında genç yaşta böbrek tümörü tespit edilmiş kişiler ile bazı kalıtsal sendromları (von Hippel-Lindau, tüberoz skleroz gibi genetik geçişli hastalıklar) taşıyan kişiler, daha düzenli takip programlarına dahil edilmektedir. Bu grup, yıllık ultrason veya kontrastlı görüntüleme tetkikleri ile kontrol altında tutulmaktadır.

Uzun süreli diyaliz tedavisi alan kronik böbrek yetmezliği hastalarında, böbreklerde gelişen kistik değişikliklere bağlı olarak tümör görülme riski artmaktadır. Obezite, kontrolsüz hipertansiyon (yüksek tansiyon) ve uzun yıllar süren sigara kullanımı da hastalığın ortaya çıkışında belirleyici unsurlardır. Ayrıca asbest, kadmiyum veya bazı boya endüstrisi kimyasallarıyla mesleki olarak temas eden çalışanların risk düzeyi diğer bireylere göre daha yüksektir.

• 50 yaş ve üzeri bireyler
• Sigara kullanan ve uzun süre kullanmış olan kişiler
• Obezite ve kontrolsüz tansiyon sorunu yaşayanlar
• Ailesinde böbrek kanseri öyküsü bulunanlar
• Uzun süre diyaliz tedavisi gören hastalar

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Böbrek kanseri, erken evrelerde çoğu zaman sessiz bir seyir gösterir. Tümörün boyutu küçük olduğu sürece çevre dokulara baskı yapmadığı için kişi herhangi bir şikayet hissetmeyebilir. Bu nedenle hastaların önemli bir bölümü, başka bir sağlık sorunu için yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen tanı almaktadır. Yine de hastalık ilerledikçe bazı tipik belirtiler kendini göstermeye başlar.

En sık karşılaşılan bulgulardan biri idrarda kan görülmesidir. Bu durum bazen gözle fark edilebilecek kadar belirgin olabilirken, bazen yalnızca laboratuvar tetkikinde tespit edilebilen mikroskobik düzeyde kalabilir. İdrar renginde pembemsi, kırmızı ya da çay rengine yakın bir değişiklik gözlemleyen kişilerin vakit kaybetmeden hekime başvurması gereklidir. Bunun yanında tek taraflı bel veya yan ağrısı da hastaların sıkça dile getirdiği şikayetlerden biridir.

Açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, kronik yorgunluk hissi ve uzun süre devam eden hafif ateş, ilerlemiş tablolarda görülebilen sistemik belirtilerdir. Bazı hastalarda karın bölgesinde elle hissedilebilen bir kitle fark edilebilir, ancak günümüzde bu bulgu erken tanının yaygınlaşmasıyla birlikte daha nadir gözlenir hale gelmiştir. Erkek hastalarda testis çevresinde gelişen damar genişlemeleri (varikosel) de zaman zaman dikkat çekici bir bulgu olarak ön plana çıkabilmektedir.

Hastalığın ilerlemiş evrelerinde kemik ağrıları, sürekli öksürük veya nefes darlığı gibi belirtiler de tabloya eklenebilir. Bu şikayetler, tümörün vücudun başka bölgelerine yayılmaya başladığını gösterebilir. Bu nedenle herhangi bir bulgunun haftalardır devam etmesi durumunda mutlaka kapsamlı bir değerlendirme yapılmalıdır.

Nedenleri Nelerdir?

Böbrek kanserinin ortaya çıkışında tek bir neden bulunmamakta, birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle hastalığın geliştiği bilinmektedir. Genetik yatkınlık, çevresel etkenler, yaşam tarzı alışkanlıkları ve eşlik eden kronik hastalıklar birlikte değerlendirilmektedir. Bu çok faktörlü yapı, hastalığın neden bazı kişilerde geliştiğini, benzer koşullara sahip diğer bireylerde ise görülmediğini açıklamaya yardımcı olur.

Sigara kullanımı, böbrek kanseri için iyi belgelenmiş risk etmenlerinden biridir. Sigaradaki kimyasalların böbrek dokusunda yıllar içinde biriken hasarı, hücresel düzeyde mutasyonlara zemin hazırlar. Sigarayı bırakan kişilerde risk zamanla azalsa da, hiç içmemiş bireylere kıyasla bir miktar yüksek kalmaya devam edebilir. Obezite ise yağ dokusunun hormonal aktivitesi nedeniyle böbrek hücrelerinin çoğalma davranışını olumsuz etkileyebilmektedir.

Uzun süre kontrol altına alınmamış yüksek tansiyon, böbrek damarlarında yarattığı baskı ve doku yapısında zamanla oluşturduğu değişiklikler nedeniyle riski artıran etmenler arasındadır. Bazı ağrı kesicilerin uzun yıllar bilinçsiz biçimde kullanılması da böbrek dokusunda kronik hasara yol açarak tümör gelişimi için uygun bir zemin oluşturabilir. Mesleki olarak asbest, kadmiyum ve bazı organik çözücülerle temas eden çalışanlarda risk daha belirgindir.

Ailevi yatkınlık, özellikle von Hippel-Lindau hastalığı gibi kalıtsal sendromlarla ilişkili tablolarda öne çıkar. Bu sendromlarda birden fazla organda farklı tümör türlerinin görülmesi söz konusu olabilir. Genetik danışmanlık alan ailelerin düzenli kontrollere katılması, hastalığın erken dönemde yakalanması açısından oldukça değerlidir.

Tanı Nasıl Konulur?

Böbrek kanseri tanısı, ayrıntılı bir hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlamaktadır. Hekim, hastanın şikayetlerini, aile öyküsünü, sigara ve mesleki maruziyet bilgilerini, kullandığı ilaçları ve eşlik eden kronik hastalıkları sorgular. Ardından tam kan sayımı, böbrek fonksiyon testleri, idrar tahlili ve gerekirse tümör belirteçleri gibi laboratuvar tetkikleri istenir. Bu testler hastalığın genel etkisi hakkında ön bilgi sağlar.

Görüntüleme yöntemleri tanı sürecinin merkezinde yer almaktadır. Ultrason genellikle ilk basamakta tercih edilen, hızlı ve hastayı yormayan bir incelemedir. Böbrekteki kitlenin sıvı dolu bir kist mi yoksa katı bir tümör mü olduğunu büyük ölçüde ayırt edebilir. Şüpheli bir kitle saptandığında bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile daha ayrıntılı değerlendirme yapılır. Bu tetkikler tümörün boyutunu, komşu organlarla ilişkisini ve damarlara yayılım durumunu ortaya koyar.

Bazı durumlarda görüntüleme bulguları tanı için yeterli olabilirken, bazı vakalarda biyopsi (ince iğne ile doku örneği alınması) gerekebilir. Özellikle cerrahi yapılması zor olan veya farklı tümör tipinin ayırt edilmesi gereken hastalarda biyopsi önem kazanır. Hastalığın vücudun başka bölgelerine yayılıp yayılmadığını anlamak amacıyla akciğer tomografisi, kemik sintigrafisi ya da PET-BT gibi ek görüntülemeler de değerlendirme planına dahil edilebilir.

• Ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene
• Tam kan sayımı, idrar tahlili ve böbrek fonksiyon testleri
• Böbrek ultrasonografisi ile ilk değerlendirme
• Kontrastlı BT veya MR ile ayrıntılı görüntüleme
• Gerektiğinde biyopsi ve sistemik yayılım taraması

Komplikasyonlar Nelerdir?

Böbrek kanseri zamanında değerlendirilmediğinde, birden fazla sistemi etkileyebilecek komplikasyonlara yol açabilir. Tümörün büyümesiyle birlikte böbreğin süzme fonksiyonu kademeli olarak bozulabilir ve bu durum kan değerlerinde dengesizliklere neden olabilir. Hastalarda halsizlik, yorgunluk ve ödem gibi bulgular bu süreçte tabloya eşlik edebilir.

Tümörün büyük damarlara, özellikle böbrek toplardamarına ya da ana toplardamara doğru ilerlemesi, ciddi dolaşım sorunlarına zemin hazırlayabilir. Bu tür durumlarda bacaklarda şişlik, karın bölgesinde toplardamar belirginleşmesi ya da akciğerde pıhtı gelişimi (pulmoner emboli) gibi tablolar gelişebilir. Bu nedenle ileri evre hastalarda damarsal değerlendirme oldukça titiz biçimde yapılmaktadır.

Hastalığın yayılması durumunda akciğer, kemik, karaciğer ve beyin gibi organlarda metastazlar (uzak yayılım) görülebilir. Kemik metastazları sürekli ağrı ve hareket kısıtlılığı ile kendini gösterirken, akciğer tutulumu nefes darlığı ve öksürük yaratabilir. Bunların dışında bazı hastalarda tümör hücrelerinin ürettiği maddelere bağlı olarak yüksek kalsiyum düzeyi, kansızlık ve tansiyon dengesizlikleri gibi sistemik etkiler de gelişebilir. Bu nedenle takip süreci, sadece böbreği değil, tüm vücudu kapsayan bir yaklaşımla yürütülür.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

İdrarınızda kan fark ettiğinizde, bu durum tek seferlik bile olsa hekime başvurmanız gereklidir. Pembe, kırmızı ya da çay rengine dönmüş bir idrar, böbrek ve idrar yolları açısından önemli bir uyarı bulgusu olabilir. Şikayetin kendiliğinden geçmiş olması, altta yatan bir sorunun bulunmadığı anlamına gelmez ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Bel ya da yan bölgenizde birkaç hafta boyunca devam eden, hareketle değişmeyen ve özellikle gece de varlığını sürdüren bir ağrı yaşıyorsanız randevu almanız önerilir. Buna ek olarak nedeni anlaşılamayan kilo kayıpları, iştahsızlık, sürekli yorgunluk ya da uzun süredir devam eden hafif ateş gibi şikayetleriniz varsa kapsamlı bir değerlendirme yaptırmanız uygun olur.

Ailenizde böbrek kanseri öyküsü bulunuyorsa ya da kalıtsal bir sendrom tanınız varsa, herhangi bir belirti olmasa dahi düzenli kontrol programınızı aksatmamalısınız. Sigara kullanıyorsanız ve uzun yıllardır tansiyon ya da obezite gibi risk etmenlerine sahipseniz, yıllık genel sağlık değerlendirmenizde böbrek görüntülemesinin yapılıp yapılmaması konusunda hekiminize danışabilirsiniz.

Son Değerlendirme

Böbrek kanseri, erken evrede fark edildiğinde tedavi başarısı belirgin biçimde artar ve kişinin yaşam kalitesi büyük ölçüde korunabilir. Bu nedenle risk grubunda olan bireylerin düzenli kontrollerini aksatmaması, idrarda kan, bel ağrısı ya da açıklanamayan kilo kaybı gibi şikayetleri ciddiye alması büyük önem taşır. Hastalığın çok faktörlü yapısı, hem tanı hem de takip sürecinde bütüncül bir yaklaşımı gerekli kılar.

Koru Hastanesi Tıbbi Onkoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, böbrek kanseri gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.