Kemik Tümörü

Kemik tümörü, kemik dokusunda anormal hücre çoğalması sonucunda ortaya çıkan ve farklı klinik tablolarla karşımıza çıkabilen bir hastalık grubudur. Bu tablolar her yaşta görülebilmekle birlikte özellikle çocukluk, ergenlik ve ileri yetişkinlik dönemlerinde farklı sıklıklarda ortaya çıkar. Kemik tümörlerinin bir kısmı iyi huylu (benign) olarak adlandırılır ve çoğunlukla yavaş seyirli bir gidişat gösterirken, kötü huylu (malign) olan formlar daha hızlı ilerleyebilir ve diğer dokulara yayılma eğilimi taşıyabilir.

Kemik tümörleri, kaynaklandıkları hücre tipine göre çok geniş bir yelpazede sınıflandırılır. Osteoid osteoma, osteokondrom, dev hücreli tümör, osteosarkom, kondrosarkom ve Ewing sarkomu en sık karşılaşılan örnekler arasında yer alır. Bunların yanı sıra meme, akciğer, böbrek, tiroit ve prostat gibi organlarda başlayan kanserlerin kemiğe sıçraması sonucu gelişen metastatik kemik tümörleri de önemli bir grup oluşturur. Tablonun seyri; tümörün tipine, yerleşim yerine, büyüklüğüne ve hastanın genel sağlık durumuna göre farklılık gösterir.

Kimlerde Görülür?

Kemik tümörlerinin görülme sıklığı yaş grubuna ve tümör tipine göre belirgin biçimde değişir. Osteosarkom ve Ewing sarkomu gibi primer kötü huylu kemik tümörleri özellikle 10 ile 25 yaş arasındaki çocuk, ergen ve genç yetişkinlerde daha sık ortaya çıkar. Bu yaş grubunda kemiklerin uzun kemik uçlarında yer alan büyüme bölgeleri (epifiz plakları) hızlı bir hücresel aktivite gösterdiğinden, bu bölgelerde tümör gelişimine zemin oluşabilmektedir.

İyi huylu kemik tümörleri arasında değerlendirilen osteokondrom ve dev hücreli tümör ise daha çok ergenlik sonrası ve genç yetişkin döneminde fark edilir. Kondrosarkom orta ve ileri yaşlarda daha sık görülürken; metastatik kemik tümörleri çoğunlukla 50 yaş üzerindeki bireylerde, başka bir organda kanser öyküsü bulunan kişilerde gündeme gelir. Erkeklerde bazı tümör tiplerinin kadınlara kıyasla bir miktar daha fazla görüldüğü bildirilmektedir.

Belirli risk grupları, kemik tümörü gelişimi açısından daha yakın takip gerektirebilir. Bu gruplar arasında öne çıkanlar şunlardır:

• Geçmişte radyoterapi (ışın tedavisi) uygulanmış bölgeleri olan bireyler
• Ailesinde kalıtsal kanser sendromları (Li-Fraumeni, retinoblastoma öyküsü gibi) bulunan kişiler
• Paget hastalığı gibi kronik kemik hastalığı olan ileri yaştaki erişkinler
• Meme, prostat, akciğer, böbrek veya tiroit kanseri tanısı almış hastalar
• Çoklu osteokondrom veya enkondromatozis gibi nadir kemik hastalıkları taşıyan kişiler

Bu grupların dışında genel popülasyonda da kemik tümörü görülebilir. Ancak risk faktörü taşıyan bireylerin düzenli kontrollerle takip edilmesi, olası bir tablonun erken evrede fark edilmesi açısından belirleyici unsurdur. Özellikle çocuklarda görülen uzun süreli kemik ağrısının ve şişliğin asla göz ardı edilmemesi gerekir.

Belirtileri ve Bulguları Nelerdir?

Kemik tümörlerinin belirtileri tümörün tipine, yerleşim yerine ve büyüklüğüne göre farklılık gösterir. Çoğu hastada en erken ve en sık karşılaşılan şikayet, etkilenen bölgede ortaya çıkan ağrıdır. Bu ağrı başlangıçta hareketle artıp dinlenmeyle azalan zonklayıcı bir karakterde olabilir. Zamanla ağrı şiddetlenir, geceleri uykudan uyandıracak hale gelir ve sıradan ağrı kesicilere yanıt vermemeye başlar.

Ağrının yanı sıra etkilenen bölgede şişlik, ısı artışı ve bazen ele gelen sertleşmiş bir kitle hissedilebilir. Diz çevresi, omuz, leğen kemiği ve omurga gibi yerleşim bölgelerinde tümörün büyümesi eklem hareketlerinde kısıtlılığa yol açar. Özellikle çocuk ve genç hastalarda spor sırasında oluşan basit bir çarpma sonrası geçmeyen şikayetler, ailelerin dikkatini bu yöne çekebilir.

Kemik tümörlerinin ilerleyen dönemlerinde gözlenebilecek belirtilerden bazıları şunlardır:

• Hafif bir darbeyle dahi kırık oluşması (patolojik kırık)
• Açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik
• Uzun süreli, gece artan kemik ağrısı
• Etkilenen kol veya bacakta hareket kısıtlılığı, aksama
• Tümör omurgada ise sırt ağrısı, uyuşma veya güç kaybı
• Vücutta nedeni bilinmeyen ateş yüksekliği

Kötü huylu kemik tümörlerinde, hastalığın akciğer gibi uzak organlara sıçraması durumunda nefes darlığı ve sürekli öksürük gibi sistemik belirtiler de gelişebilir. Belirtilerin sinsi ilerlemesi nedeniyle pek çok hasta, ağrıyı kas tutulması veya zorlanmaya bağlı sanarak doktora başvurmakta gecikebilmektedir.

Nedenleri Nelerdir?

Kemik tümörlerinin neden ortaya çıktığı, günümüzde h├ól├ó tüm yönleriyle aydınlatılabilmiş bir konu değildir. Birçok hastada belirgin bir neden saptanamaz. Bununla birlikte yapılan çalışmalar; genetik değişiklikler, çevresel etkenler ve mevcut bazı sağlık sorunlarının kemik tümörü gelişimine zemin hazırlayabildiğini ortaya koymaktadır. Hücre bölünmesini kontrol eden genlerde meydana gelen bozulmalar, anormal hücre çoğalmasının önünü açar.

Kalıtsal yatkınlık, özellikle çocukluk çağı kemik tümörlerinde gündeme gelen bir konudur. Retinoblastoma öyküsü, Li-Fraumeni sendromu ve Rothmund-Thomson sendromu gibi nadir kalıtsal hastalıklar osteosarkom riskini artırabilir. Çoklu osteokondrom ve Ollier hastalığı gibi tablolar ise zaman içinde habis dönüşüm gösterebilen iyi huylu lezyonlarla seyredebilir. Ailede genç yaşta kemik tümörü öyküsü bulunması, dikkat edilmesi gereken bir risk göstergesidir.

Kemik tümörü gelişiminde rol oynayabileceği düşünülen bazı önemli etkenler şu şekilde özetlenebilir:

• Geçmişte aynı bölgeye uygulanmış yüksek doz radyoterapi
• Bazı kemoterapi ilaçlarına uzun süreli maruziyet
• Paget hastalığı gibi kronik kemik döngüsü bozuklukları
• Kalıtsal kanser sendromları ve aile öyküsü
• Daha önce başka organlarda gelişmiş kanser varlığı

Bunların yanı sıra travma sıkça sorgulanan bir konudur. Bilimsel veriler, basit bir darbenin tek başına kemik tümörüne yol açmadığını göstermektedir. Ancak yaşanan bir travma sonrası çekilen filmlerde tesadüfen tümörün fark edilmesi mümkündür. Yaş, cinsiyet ve hormonal faktörlerin de bazı tümör tiplerinin sıklığında belirleyici unsur olabildiği bildirilmektedir.

Tanı Nasıl Konulur?

Kemik tümörünün tanısı, ayrıntılı bir muayene ve hastanın öyküsünün dikkatle değerlendirilmesi ile başlar. Hekim; ağrının ne zaman başladığı, gece artıp artmadığı, ailede kanser öyküsü olup olmadığı ve daha önce geçirilmiş hastalıkları sorgular. Etkilenen bölgenin muayenesinde şişlik, hassasiyet, eklem hareketlerindeki kısıtlılık ve cilt değişiklikleri kayıt altına alınır. Bu klinik değerlendirme görüntüleme yöntemleri ile desteklenir.

İlk başvurulan görüntüleme yöntemi genellikle düz radyografi (röntgen) incelemesidir. Röntgen filmleri kemikteki kireçlenme dışı yapısal değişikliklerin, periost reaksiyonlarının ve patolojik kırıkların değerlendirilmesinde önemli ipuçları verir. Şüpheli bir görüntü saptandığında manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile çevre yumuşak doku ilişkisi, bilgisayarlı tomografi (BT) ile kemik dokusunun ince detayları incelenir. Hastalığın yayılımını araştırmak için tüm vücut kemik sintigrafisi veya PET-BT tetkikleri kullanılabilir.

Görüntüleme bulguları kemik tümörü düşündürdüğünde kesin tanı için biyopsi (doku örneklemesi) yapılması gerekir. Biyopsi, deneyimli bir ortopedi ve travmatoloji ekibi tarafından planlanmalıdır. Çünkü yanlış planlanmış bir biyopsi yolu, ileride uygulanacak cerrahi girişimi olumsuz etkileyebilir. Alınan örnek patoloji laboratuvarında mikroskobik olarak incelenir, gerekirse genetik ve moleküler testlerle desteklenir. Tanı süreci çoğu kez ortopedi, radyoloji, patoloji ve onkoloji uzmanlarının bir araya geldiği multidisipliner toplantılarda netlik kazanır.

Komplikasyonlar Nelerdir?

Kemik tümörleri hem hastalığın seyrine hem de uygulanan girişimlere bağlı olarak çeşitli komplikasyonlara yol açabilir. En sık karşılaşılan sorunlardan biri patolojik kırıklardır. Tümörün kemik dokusunu zayıflatması sonucunda hafif bir düşme veya günlük yaşam aktivitesi sırasında bile kırıklar gelişebilir. Bu durum hastanın hareket kabiliyetini ciddi biçimde sınırlar ve sıklıkla cerrahi müdahale gerektirir.

Tümörün yerleşim yerine göre farklı komplikasyonlar gündeme gelebilir. Omurgada gelişen kemik tümörleri, omurilik basısına yol açarak bacaklarda güçsüzlüğe, idrar ve dışkı kontrolünün bozulmasına neden olabilir. Leğen kemiğinde yerleşen tümörler kalça hareketlerini kısıtlar; uzun kemik yerleşimli tümörler ise eklemlere yakın olduklarında erken evrede eklem hareket kısıtlılığı ortaya çıkarır.

Hastalığın tedavi sürecinde de bazı komplikasyonlarla karşılaşılabilir. Kemoterapi ilaçları kan değerlerinde düşüklüğe, bulantıya ve enfeksiyonlara yatkınlığa yol açabilir. Radyoterapi uygulanan bölgede uzun vadede cilt değişiklikleri ve nadiren ikincil tümörler gelişebilir. Cerrahi girişimler sonrasında protez gevşemesi, enfeksiyon ve eklem hareketlerinde kalıcı kısıtlılık görülebilir. Kötü huylu tümörlerde en ciddi komplikasyon, hastalığın akciğer başta olmak üzere uzak organlara yayılmasıdır. Bu nedenle düzenli takip ve erken müdahale belirleyici unsurdur.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Kemik tümörlerinde erken tanı, hem tedavi seçeneklerinin genişlemesi hem de uzun dönem sonuçların iyileştirilmesi açısından önemlidir. Bu nedenle uzun süredir devam eden ve giderek artan kemik ağrılarınız varsa hekime başvurmanız gerekir. Özellikle geceleri uykudan uyandıran, dinlenmekle geçmeyen ve sıradan ağrı kesicilerle hafiflemeyen ağrılar mutlaka değerlendirilmelidir. Çocuğunuzda benzer şikayetler varsa beklemeden uzman görüşü almanız önerilir.

Bir bölgede fark ettiğiniz şişlik, ele gelen sertleşmiş bir kitle veya cildin altında giderek büyüyen yumru sizi doktora yönlendirmelidir. Aynı şekilde kol veya bacaklarınızda açıklanamayan bir aksama, eklem hareketlerinde kısıtlanma ya da küçük bir darbe sonrası gelişen kırık dikkate alınması gereken bulgulardır. Geçmişinizde başka bir kanser öyküsü varsa ve yeni gelişen kemik ağrılarınız bulunuyorsa, vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırmanız uygun olur.

Ailesinde kalıtsal kanser sendromu bulunan, daha önce radyoterapi almış veya Paget hastalığı gibi kronik kemik hastalığı olan bireylerin düzenli kontrolleri aksatmaması gerekir. Belirsiz şikayetler bile bu risk gruplarında daha yakın takip edilmelidir. Erken dönemde yapılan doğru bir değerlendirme; doğru tanıya, doğru tedavi planına ve daha az komplikasyonla yönetilebilen bir sürece zemin hazırlar.

Son Değerlendirme

Kemik tümörleri, iyi huylu formlarından kötü huylu tablolarına kadar geniş bir yelpazede karşımıza çıkan, çok yönlü bir hastalık grubudur. Doğru tanı; ayrıntılı muayene, uygun görüntüleme yöntemleri ve deneyimli ekiplerce planlanmış biyopsi süreci ile mümkün olur. Hastalığın yönetimi; tümör tipine, evresine ve hastanın genel durumuna göre kişiselleştirilen, ortopedi, onkoloji ve radyoloji ekiplerinin birlikte çalıştığı multidisipliner bir yaklaşımı gerektirir.

Koru Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji bölümünde uzman hekimlerimiz, kemik tümörü gibi tabloların yönetiminde ileri görüntüleme yöntemlerini, güncel yaklaşımları ve bütüncül bir bakış açısını birlikte kullanır. Belirtileriniz hakkında endişeleriniz varsa deneyimli ekibimizden değerlendirme alarak süreci doğru adımlarla başlatabilirsiniz.